Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là đại dịch toàn cầu, nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường, ung thư… Tuy nhiên, việc kiểm soát cân nặng vẫn chưa được nhìn nhận và can thiệp đúng mức.
Tại buổi hội thảo khoa học “Điều trị đa phương thức về béo phì” diễn ra tại Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) chiều ngày 27/2, tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng đã nêu hiện trạng bệnh béo phì và các bệnh liên quan đến béo phì.
Bác sĩ Hoàng cho biết trước đây, béo phì không được công nhận là bệnh. Đến năm 1990, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mới chính thức công nhận béo phì là một bệnh mạn tính. Năm 1997, khi tỷ lệ người dân béo phì và thừa cân đã tăng gấp 3 lần so với năm 1975, WHO chính thức công nhận béo phì là một đại dịch toàn cầu.
Theo Liên đoàn Phòng chống Béo phì Thế giới, tỷ lệ béo phì trên toàn thế giới đã tăng 3 lần từ năm 1975 đến năm 2022. Con số này được dự đoán sẽ tiếp tục tăng tăng lên, dự đoán đến năm 2035 có 51% dân số thế giới (tương đương hơn 4 tỷ) người sẽ béo phì hoặc thừa cân nếu không có hành động can thiệp kịp thời; nghĩa là cứ 4 người sẽ có 1 người thừa cân béo phì. Mỗi năm ước tính có hơn 3,4 triệu người lớn tử vong do thừa cân, béo phì.
TS.BS Lâm Văn Hoàng bày tỏ lo ngại khi tỷ lệ thừa cân, béo phì ở Việt Nam đang ngày càng tăng cao.
“Béo phì đang trở thành nguy cơ tử vong giống như tim mạch, cao huyết áp…”, bác sĩ Hoàng nói.
Nếu như trước đây, người thừa cân, béo phì chủ yếu tập trung ở các nước phát triển nhưng trong giai đoạn hiện nay, tỷ lệ người béo phì gia tăng nhanh ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.
Theo bác sĩ Hoàng, Việt Nam hiện đang xếp thứ 197 trên thế giới về thừa cân, béo phì nhưng tỷ lệ người mắc bệnh đang gia tăng nhanh chóng, từ 3% lên 15%, là một trong những quốc gia có tỷ lệ béo phì tăng nhanh trên thế giới.
“Nếu tính theo chỉ số eo – mông, hiện cứ 2 người lớn có 1 béo phì”, bác sĩ Hoàng nói.
Trải qua các giai đoạn biến động của thế giới như Cách mạng Xanh, thức ăn công nghiệp, thức ăn nhanh phát triển khiến các quốc gia vốn nghèo đói trước đây đã gia tăng tỷ lệ thừa cân, béo phì. Các nghiên cứu cho thấy “gene tiết kiệm” vốn có để giữ một phần năng lượng tích tụ, duy trì sự sống cho cơ thể, khi được cung cấp lượng năng lượng lớn, “gene tiết kiệm” đã đẩy thành tình trạng thừa năng lượng dẫn đến thừa cân, béo phì.
TS.BS Lâm Văn Hoàng (bên trái) và ThS.BS Trần Đình Mạnh Long giải đáp các vấn đề về thừa cân, béo phì. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Thừa cân, béo phì là sự mất cân bằng về năng lượng, sự cung cấp năng lượng quá dư thừa, từ 2.000 calo lên đến 3.500 calo/ngày đã đẩy tỷ lệ này gia tăng, điều này thấy rất rõ ở một số quốc gia châu Á và Đông Nam Á.
Điều này còn tạo thành những thói quen ăn uống, những hành vi bất thường về ăn uống, liên quan đến yếu tố di truyền, các bệnh lý… Các nghiên cứu cho thấy, tế bào mỡ không chỉ đơn thuần là trữ năng lượng mà còn liên quan đến các yếu tố viêm, tăng nguy cơ bệnh tim mạch và các bệnh nguy hiểm khác như tiểu đường, ung thư…
Bác sĩ Hoàng cho biết, cơ chế điều hòa năng lượng giúp kiểm soát ăn uống qua các peptide, kích thích ăn uống qua cảm xúc (ăn vì đói, ăn vì khoái cảm…).
Không giống các hình thái bệnh tật thông thường, béo phì là thủ phạm gây hơn 200 bệnh khác nhau, như: bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường, thoái hóa khớp, gan nhiễm mỡ và nhiều bệnh ung thư, đặc biệt ung thư đường tiêu hóa…
Nói về điều trị bệnh béo phì, thạc sĩ bác sĩ Trần Đình Mạnh Long chia sẻ, việc trao đổi thông tin về cân nặng với người bệnh béo phì thường khó hơn các bệnh khác. Nhiều người biết béo phì là nguy cơ bệnh tật nhưng không có động lực để thay đổi.
ThS.BS Trần Đình Mạnh Long nói về nguyên nhân và điều trị bệnh béo phì. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Để tìm ra nguyên nhân thừa cân, béo phì cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố, gồm tuổi khởi phát thừa cân, diễn tiến cân nặng, công việc, thói quen, sang chấn tâm lý… hoặc các bệnh lý liên quan như nội tiết, tim mạch, yếu tố gene…
“Ngoài chỉ số BMI, bệnh nhân béo phì thường có vòng bắp tay khá to, nên lưu ý một số dấu hiệu của suy giáp, phù, giãn tĩnh mạch chi dưới, gai đen, rạn da, rậm lông… để có những chỉ định xét nghiệm phù hợp”, bác sĩ Long nói.
Béo phì là một bệnh lý phức tạp có nhiều nguyên nhân, nhiều yếu tố gây ra, trong đó có cả yếu tố sinh học (bệnh lý), tâm lý xã hội, lối sống, dinh dưỡng. Để điều trị thừa cân, béo phì không chỉ có giảm cân đơn thuần mà cần điều trị đồng thời bệnh nền hoặc các biến chứng do béo phì đang có để đạt được hiệu quả tốt nhất, nâng cao sức khoẻ tổng thể.
Do đó, các phương pháp điều trị béo phì cần phải toàn diện, đa mô thức nhưng phải cá thể hoá để phù hợp với thể trạng, thói quen, bệnh nền của mỗi người bệnh. Có thể kết hợp sử dụng thuốc nội khoa, thay đổi chế độ dinh dưỡng, kết hợp vận động, giảm mỡ bằng công nghệ cao, thậm chí một số trường hợp đặc biệt cần can thiệp ngoại khoa như cắt một phần dạ dày, đặt bóng làm đầy dạ dày…
Điều trị tốt thừa cân, béo phì, giảm 5%-15% cân nặng trong khoảng 6 tháng được chứng minh mang lại lợi ích sức khỏe, phòng biến chứng do thừa cân, béo phì, đồng thời đẩy lùi các bệnh đồng mắc.
VIỆN NGHIÊN CỨU TÂM ANH
VIỆN NGHIÊN CỨU TÂM ANH
