Trong nghiên cứu y khoa và thử nghiệm lâm sàng, việc thu thập và phân tích dữ liệu đóng vai trò quyết định để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả. Một trong những thiết kế nghiên cứu phổ biến và mang lại nhiều giá trị là nghiên cứu hồi cứu. Vậy nghiên cứu hồi cứu là gì, ưu, nhược điểm của phương pháp này ra sao và khi nào nên áp dụng? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp góc nhìn tổng quan và chi tiết về thiết kế nghiên cứu đặc biệt này.

nghiên cứu hồi cứu là gì​

Nghiên cứu hồi cứu là gì?

Nghiên cứu hồi cứu (retrospective study) là thiết kế nghiên cứu lâm sàng mang tính chất quan sát (không can thiệp), trong đó các nhà khoa học sử dụng thông tin và xem xét lại các sự kiện, dữ liệu bệnh án đã diễn ra trong quá khứ. (1)

Để đảm bảo chất lượng và tính minh bạch, một thiết kế nghiên cứu chuẩn cần trải qua nhiều bước nghiêm ngặt:

phương pháp nghiên cứu hồi cứu là gì

Nghiên cứu hồi cứu có thời gian thực hiện nhanh, chi phí thấp, hiệu quả cao khi nghiên cứu các bệnh hiếm gặp hoặc thời gian ủ bệnh dài

Các loại nghiên cứu hồi cứu

Một số loại nghiên cứu hồi cứu như:

1. Nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu

Nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu so sánh các nhóm đối tượng (đoàn hệ) tương đồng về đặc điểm tổng thể nhưng khác nhau ở tiêu chí tiếp xúc với yếu tố nguy cơ nào đó. Trong nghiên cứu này, các sự kiện đều đã xảy ra trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu dựa vào dữ liệu hoặc hồ sơ y tế có sẵn để xem việc tiếp xúc với một yếu tố có dẫn đến sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ tiến triển bệnh hay không.

Vì theo dõi cùng một nhóm đối tượng qua một khoảng thời gian, dù dữ liệu đã có sẵn, đoàn hệ hồi cứu được xem là một dạng của nghiên cứu dọc.

2. Nghiên cứu bệnh chứng

Nghiên cứu bệnh chứng hầu hết mang tính chất hồi cứu, bao gồm hai nhóm được xác định ngay từ đầu: Một nhóm mắc bệnh và một nhóm không mắc bệnh nhưng có đặc điểm nhân khẩu học tương đồng (nhóm đối chứng). Sau khi phân nhóm, các nhà khoa học sẽ nhìn lại dữ liệu quá khứ để tìm hiểu xem sự khác biệt về tỷ lệ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ giữa hai nhóm này.

3. Đánh giá hồ sơ bệnh án

Đây là phương pháp tận dụng nguồn dữ liệu có sẵn trên biểu đồ, bệnh án của bệnh nhân tại các cơ sở y tế. Mặc dù tính hợp lệ của các dữ liệu can thiệp y tế thường khá tin cậy, nhưng các chi tiết như tiền sử hút thuốc, thói quen ăn uống hoặc đơn thuốc cụ thể có thể gặp thiếu sót hoặc không rõ ràng trên giấy tờ.

4. Phân tích cơ sở dữ liệu/Sổ đăng ký

Nghiên cứu loại này sử dụng các nguồn cơ sở dữ liệu số hóa hoặc sổ đăng ký lưu trữ bệnh án lớn để phân tích. Các nghiên cứu này thường sử dụng dữ liệu ẩn danh. Do đó, ở một số quốc gia, các nghiên cứu này có thể được miễn xét duyệt ở bước thông qua Hội đồng Đạo đức. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu vẫn cần đảm bảo tính bảo mật tuyệt đối cho người bệnh.

phương pháp nghiên cứu hồi cứu​

Một dạng của nghiên cứu hồi cứu là nghiên cứu bệnh chứng, giúp so sánh nhóm có bệnh và không có bệnh, nhờ đó tìm yếu tố nguy cơ gây bệnh

Phân biệt nghiên cứu hồi cứu và nghiên cứu tiến cứu

Khi phân chia các loại hình nghiên cứu khoa học theo trục thời gian, hồi cứu và tiến cứu là hai hướng ngược chiều nhau.

Ưu, nhược điểm của nghiên cứu hồi cứu

Một số ưu, nhược điểm của nghiên cứu hồi cứu:

1. Ưu điểm

2. Nhược điểm

phân tích nghiên cứu hồi cứu

Nghiên cứu hồi cứu giúp đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố phơi nhiễm (nguyên nhân) và kết cục xảy ra (hậu quả) mà không cần chờ đợi sự kiện diễn ra trong tương lai

Khi nào nên sử dụng nghiên cứu hồi cứu?

Nghiên cứu hồi cứu phát huy hiệu quả tốt nhất trong các nghiên cứu mang tính định lượng, thăm dò hoặc giải thích, cụ thể:

Một số ví dụ thực tế:

ví dụ về nghiên cứu hồi cứu

Viện Nghiên cứu Tâm Anh trang bị hệ thống máy tự động cho các xét nghiệm toàn diện nhiều lĩnh vực tim mạch, tiêu hóa, thần kinh, nội tiết, chuyển hóa, các bệnh miễn dịch, ung thư…

Hy vọng thông qua bài viết trên, Viện Nghiên cứu Tâm Anh đã giúp bạn hiểu rõ nghiên cứu hồi cứu là gì cũng như nắm bắt được những ưu, nhược điểm và thời điểm để ứng dụng trong y học. Việc tận dụng dữ liệu thu thập từ loại nghiên cứu này không chỉ giúp các nhà khoa học tiết kiệm nguồn lực mà còn đóng góp to lớn vào việc định hướng điều trị bệnh hiệu quả trong tương lai.

VIỆN NGHIÊN CỨU TÂM ANH

Xem thêm: Nghiên cứu cắt ngang là gì? Đặc điểm, các loại và ưu, nhược