Bất kỳ lĩnh vực nào cũng luôn cần cập nhật, cải tiến để đáp ứng nhu cầu của xã hội, kể cả ngành y tế. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu về vai trò của đổi mới sáng tạo trong y học hiện đại cũng như những thách thức ngành y tế đang gặp phải trong quá trình phát triển.
Đổi mới sáng tạo (innovation) là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa (theo Khoản 16 Điều 3 Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013).
Đây là động lực thiết yếu thúc đẩy sự phát triển của nhiều lĩnh vực như công nghệ, tài chính, thương mại, văn hóa và đặc biệt là y tế. Trong bối cảnh ngành chăm sóc sức khỏe, khái niệm này được hiểu là quá trình hình thành và ứng dụng các giải pháp mới, từ công nghệ, quy trình đến mô hình dịch vụ, nhằm cải thiện kết quả lâm sàng và nâng cao trải nghiệm điều trị. Thông qua cách tiếp cận này, hệ thống y tế không chỉ gia tăng hiệu quả chuyên môn mà còn hướng đến giá trị bền vững, lấy người bệnh làm trung tâm.
Các hoạt động đổi mới sáng tạo có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, như lĩnh vực triển khai hoặc mức độ cải tiến; trong phạm vi bài viết này, nội dung sẽ tập trung vào các nhóm tiêu biểu trong y tế.
Khách hàng đang đăng ký khám bệnh qua quầy đăng ký tự động tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, giúp tiết kiệm thời gian chờ đợi.
Đổi mới sáng tạo được xem là yếu tố then chốt giúp hệ thống y tế phát triển bền vững, hiệu quả hơn:
Các lĩnh vực có hoạt động đổi mới sáng tạo nổi bật trong ngành y tế hiện nay có thể kể đến như:
Y học chính xác là hướng tiếp cận chăm sóc sức khỏe hiện đại, được phát triển nhờ đổi mới sáng tạo trong khoa học và công nghệ, nhằm cá nhân hóa chẩn đoán và điều trị cho từng cá thể. Phương pháp này dựa trên dữ liệu sinh học, di truyền, môi trường và lối sống để xây dựng phác đồ phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tác dụng không mong muốn so với mô hình điều trị đồng loạt.
Những tiến bộ như công nghệ gen, phân tích bộ gen và dữ liệu lớn cho phép phân nhóm bệnh nhân chính xác hơn, hỗ trợ lựa chọn thuốc và chiến lược can thiệp tối ưu. Chẳng hạn, xét nghiệm gene BRCA1 và BRCA2 giúp phát hiện sớm nguy cơ ung thư vú di truyền, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch tầm soát và điều trị phù hợp cho từng trường hợp cụ thể.
Trí tuệ nhân tạo và học máy giúp tổng hợp, phân tích dữ liệu y tế lớn, hỗ trợ:
AI không thay thế bác sĩ nhưng tăng độ chính xác, giảm thời gian phân tích dữ liệu và giảm sai sót do con người trong nhiều tình huống phức tạp. Ví dụ, hệ thống chụp CT hơn 100.000 lát cắt Somatom Force VB30 tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được tích hợp AI tự động phân tích, phát hiện tổn thương siêu nhỏ, hỗ trợ chẩn đoán sớm đột quỵ, tim mạch, ung thư với tốc độ nhanh, mang lại cuộc cách mạng trong chẩn đoán hình ảnh.
Hệ thống máy chụp CT hơn 100.000 lát cắt tích hợp AI phát hiện tổn thương siêu nhỏ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Dược học đổi mới là một trụ cột quan trọng của đổi mới sáng tạo trong y học hiện đại, tập trung phát triển thuốc sinh học và vắc xin thế hệ mới như vắc xin mRNA. Các liệu pháp này tác động trực tiếp lên hệ miễn dịch hoặc các mục tiêu phân tử đặc hiệu của bệnh, qua đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm ảnh hưởng ngoài ý muốn so với thuốc truyền thống.
Những tiến bộ này đã tạo ra đột phá trong điều trị ung thư, điển hình là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn. Tại Việt Nam, dự án VISTA-1 với thuốc miễn dịch đường uống RBS2418 đang được Viện Nghiên cứu Tâm Anh phối hợp Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và các nhà khoa học Mỹ thử nghiệm giai đoạn 2, mở ra hy vọng mới cho ung thư đại trực tràng giai đoạn cuối.
Đăng ký khám bệnh online, đăng ký khám bệnh tự động bằng máy tính, hay hồ sơ bệnh án điện tử đều thuộc đổi mới sáng tạo trong ngành y tế. Trong đó, việc ứng dụng công nghệ và cải tiến quy trình giúp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe, hiệu quả hoạt động và trải nghiệm người bệnh.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là bệnh viện tư nhân đầu tiên tại TP.HCM triển khai bệnh án điện tử và công nghệ chuyển đổi y lệnh hiện đại, ứng dụng và triển khai thành công nghệ nhận diện và chuyển đổi giọng nói thành văn bản thông qua ứng dụng điện thoại (mobile app), áp dụng rộng rãi trong các y lệnh của bác sĩ. Những đổi mới này giúp nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho người bệnh; đơn giản hóa thủ tục, giấy tờ; người bệnh giảm chờ đợi, tiết kiệm được nhiều thời gian, chi phí. (2)
Sáng kiến như hồ sơ bệnh án điện tử, dữ liệu lớn, AI, công nghệ gen… dựa trên dữ liệu liên thông giữa nhiều hệ thống. Tuy nhiên, vẫn còn các tranh luận về mặt pháp lý, đạo đức trong các vấn đề như chỉnh sửa gen, sử dụng dữ liệu người bệnh.
Ngân sách y tế thường hạn chế so với nhu cầu chăm sóc và đổi mới, đặc biệt ở các quốc gia đang phát triển. Chi phí đầu tư cho R&D (nghiên cứu và phát triển), thử nghiệm lâm sàng, tích hợp công nghệ mới rất cao, trong khi nguồn vốn công và tư vẫn còn thiếu.
Nhân lực y tế đối mặt với khối lượng công việc rất lớn do gia tăng dân số, già hóa kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng nhanh. Khi nhân lực quá tải, các hoạt động nghiên cứu, đổi mới dễ bị xếp sau khám/điều trị bệnh, bởi nhân viên y tế không có thời gian để thử nghiệm giải pháp mới.
Đổi mới y tế phải chứng minh hiệu quả thông qua thử nghiệm lâm sàng hoặc bằng chứng thực tế. Nhưng việc thu thập dữ liệu và đánh giá lâm sàng rất tốn thời gian, thiếu môi trường thử nghiệm hoặc các cơ chế hỗ trợ thiết kế – thử nghiệm.
Đổi mới sáng tạo không chỉ tập trung vào công nghệ, còn mở rộng sang mô hình chăm sóc, quản trị hệ thống, chính sách và vai trò của người bệnh. Một số định hướng đổi mới và sáng tạo chủ đạo trong y học có thể kể đến như:
TS.BS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế phát biểu tại Hội nghị khoa học thường niên năm 2025 do Viện Nghiên cứu Tâm Anh và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tổ chức.
VIỆN NGHIÊN CỨU TÂM ANH
Trên đây là một số thông tin tổng quan về xu hướng đổi mới sáng tạo trong y học hiện đại nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Đổi mới là xu hướng tất yếu để ngành y tế phát triển, tăng hiệu quả chẩn đoán, điều trị, đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh gia tăng, tiết kiệm nguồn lực (tiền bạc, nhân lực, thời gian…) trong ngành y tế.
