Con thấp hơn bạn bè, phụ huynh đừng chờ đến tuổi dậy thì mới khám

Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ thấp do “chậm lớn”, sẽ cao dần theo thời gian hoặc gene di truyền không can thiệp được. Điều này đã bỏ lỡ giai đoạn vàng can thiệp. Theo các chuyên gia, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân trước tuổi dậy thì, nhiều trẻ vẫn có cơ hội tối ưu chiều cao khi trưởng thành.

Thông tin được chia sẻ tại Hội thảo khoa học “Tối ưu tiềm năng tăng trưởng ở trẻ em: Từ nhận diện nguyên nhân đến cá thể hóa điều trị hormone tăng trưởng” diễn ra ngày 21/7 tại Viện nghiên cứu Tâm Anh.

Hội thảo về tăng trưởng trẻ em được tổ chức ngày 21/7. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Phó giáo sư tiến sĩ bác sĩ Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết mặc dù đã có nhiều cải thiện nhưng chiều cao trung bình của người Việt Nam vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới. Chậm phát triển chiều cao không chỉ ảnh hưởng đến phát triển thể trạng mà còn tác động tới tâm, sinh lý của trẻ và công việc trong tương lai. Do đó, việc chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời cho trẻ ở giai đoạn còn tăng trưởng là rất cần thiết.

TS.BS Lâm Văn Hoàng nói về vai trò của hormone tăng trưởng ở trẻ em. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết các tế bào tiết hormone tăng trưởng (Growth Hormone – GH) chiếm 40%-50% số tế bào do thùy trước tuyến yên tiết ra, có vai trò cốt lõi trong việc kích thích phát triển xương, cơ và chuyển hóa.  GH tiết ra nhiều vào ban đêm, theo nhịp sinh học (bị ảnh hưởng bởi stress, lối sống, tuổi…). Ở Việt Nam, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi vẫn ở mức cao, bác sĩ Hoàng dẫn chứng số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): 18,2% trẻ dưới 5 tuổi, 14,8% trẻ từ 5-19 tuổi phát triển dưới mức trung bình.

Thiếu hormone tăng trưởng là sự thiếu hụt hormone tuyến yên phổ biến nhất ở trẻ em và có thể đơn độc hoặc đi kèm với sự thiếu hụt các hormone tuyến yên khác. Thiếu hormone tăng trưởng thường dẫn đến sự tăng trưởng chậm bất thường và chiều cao thấp. Chậm tăng trưởng chiều cao ở trẻ có nguyên nhân từ di truyền, bệnh  như u tuyến yên, u nền sọ, chấn thương, nhiễm trùng… và chậm tăng trưởng không rõ nguyên nhân, ảnh hưởng không chỉ vóc dáng mà còn khiến trẻ nhút nhát, lo âu, tự ti, giảm cơ hội học tập.

Dùng hormone thay thế cần được xem xét cụ thể ở từng trường hợp, mỗi bệnh có một liều lượng sử dụng hormone khác nhau, việc tuân thủ điều trị là cực kỳ quan trọng. Việc sử dụng hormone tăng trưởng đã được chứng minh là an toàn, ít tác dụng phụ đối với trẻ. Tuy nhiên, không chỉ định dùng hormone tăng trưởng với trẻ có đầu xương đã đóng (tuổi xương 15-16 tuổi đối với nam và 14-15 tuổi đối với nữ) hoặc mắc các bệnh như bệnh võng mạc tăng sinh, bệnh võng mạc tiểu đường không tăng sinh mức độ nặng, bệnh ác tính, bệnh nặng cấp tính do phẫu thuật tim hở, phẫu thuật bụng hoặc đa chấn thương, suy hô hấp…

ThS.BSCKI Nguyễn Thị Thư Hương nói về điều trị cá thể hóa chậm tăng trưởng ở trẻ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Thạc sĩ bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thư Hương, khoa Nội tiết – Đái tháo đường nhận định, chẩn đoán, điều trị thiếu hormone tăng trưởng ở trẻ em phải cá thể hóa, điều chỉnh liều lượng theo từng trẻ.

Để đánh giá trẻ chậm tăng trưởng phải căn cứ vào đánh giá lâm sàng, xét nghiệm sàng lọc, thử nghiệm kích thích tăng trưởng và chẩn đoán hình ảnh. Nguyên tắc điều trị là bù được lượng hormone bị thiếu để đạt được tăng trưởng bình thường, tối ưu hóa chiều cao ở độ tuổi trưởng thành, cải thiện các tiên lượng về bệnh chuyển hóa, tim mạch, cơ xương khớp ở giai đoạn người lớn.

Thời điểm lý tưởng để điều trị là càng sớm càng tốt tại thời điểm chẩn đoán, giai đoạn vàng là trước tuổi dậy thì (trước khi bé gái phát triển ngực và bé trai vỡ giọng). Trẻ phải tiêm hormone hàng ngày, không được bỏ liều hay tự ý tăng liều, kiểm tra sau mỗi 3-6 tháng để điều chỉnh liều hormone. Chỉ số IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1) cần được kiểm tra mỗi lần tái khám đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tình trạng sức khỏe liên quan đến hormone tăng trưởng và sự phát triển của cơ thể. Qua việc đo lường nồng độ IGF-1, bác sĩ có thể xác định tình trạng thiếu hụt hoặc thừa hormone, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

Khi đạt được chiều cao cuối (tốc độ tăng chiều cao dưới 2cm/năm, đóng đầu xương hoặc đáp ứng kém) thì ngừng điều trị. Sau khi ngưng thuốc 1-3 tháng, tái đánh giá trục tăng trưởng để xác định tình trạng hormone tăng trưởng ở người trưởng thành.