Kết hợp đa chuyên khoa, công nghệ cao: chiến lược mới trong chẩn đoán và quản lý nhiễm nấm sợi xâm lấn

Nhiễm nấm sợi xâm lấn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người bệnh nặng, nguy cơ cao. Bệnh diễn tiến nhanh và khó chẩn đoán do biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu. Theo các chuyên gia đến từ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, việc kết hợp đa chuyên khoa cùng hình ảnh học, xét nghiệm vi sinh và các kỹ thuật xét nghiệm chuyên sâu giúp tăng khả năng phát hiện sớm và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp, an toàn cho người bệnh.

Thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại chương trình sinh hoạt khoa học “Kết nối đa chuyên khoa trong quản lý nhiễm nấm sợi xâm lấn trên bệnh nhân nguy cơ cao” diễn ra tại Viện nghiên cứu Tâm Anh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh vào trưa 26/08/2026.

Nấm sợi xâm lấn là tình trạng các loại nấm dạng sợi, thường gặp nhất là Aspergillus, xâm nhập và phát triển vào mô hoặc mạch máu, gây tổn thương các cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng. Bệnh chủ yếu xảy ra ở người có hệ miễn dịch suy yếu như bệnh nhân ung thư máu, ghép tạng hoặc ghép tế bào gốc tạo máu, giảm bạch cầu trung tính kéo dài, sử dụng corticoid liều cao hoặc thuốc ức chế miễn dịch. Khi xâm nhập vào cơ thể, bào tử nấm có thể phát triển thành các sợi nấm, làm tổn thương mô và mạch máu, gây viêm, hoại tử hoặc lan đến nhiều cơ quan. Bệnh diễn tiến nhanh và có tỷ lệ tử vong cao nếu chậm chẩn đoán, điều trị.

Nhiễm nấm sợi xâm lấn là một trong những nhiễm trùng phức tạp, diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng người bệnh, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy yếu. Theo báo cáo số liệu “Tỷ lệ mắc và tử vong toàn cầu do bệnh nấm nghiêm trọng” (Global incidence and mortality of severe fungal disease) năm 2024, mỗi năm có khoảng 2,1 triệu người mắc bệnh trên toàn cầu, trong đó tỷ lệ tử vong khoảng 1,8 triệu người. Chính vì vậy, kết nối đa chuyên khoa không chỉ phối hợp điều trị, mà còn rút ngắn thời gian để mở ra nhiều cơ hội cho người bệnh.

PGS.TS.BS Trần Quang Bính phát biểu khai mạc chương trình sinh hoạt khoa học với chủ đề “Kết nối đa chuyên khoa trong quản lý nhiễm nấm sợi xâm lấn trên bệnh nhân nguy cơ cao”.

Phát biểu trong vai trò chủ tọa, PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc Chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của kết hợp đa chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh trong định hướng điều trị nhiễm nấm sợi xâm lấn.

“Trong nhiễm nấm sợi, Aspergillus fumigatus là loại thường gặp. Trước kia, việc chẩn đoán và điều trị gặp nhiều khó khăn, cấy máu để chẩn đoán nhiễm nấm rất hiếm khi cho kết quả, thường chỉ tìm thấy ở người bệnh viêm nội tâm mạc, do có điều kiện thuận lợi để nấm phát triển trên van tim. Tuy nhiên, khi phát hiện được nấm thì thường là ở những ca bệnh đã tử vong.

Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã có các phương tiện hiện đại như chẩn đoán hình ảnh, chụp CT độ phân giải cao để hỗ trợ chẩn đoán, kết hợp xét nghiệm vi sinh và các xét nghiệm chuyên sâu. Tuy nhiên, cũng đòi hỏi bác sĩ có kinh nghiệm mới có thể xác định chính xác”, PGS Bính nói.

BS.CKII Trần Thị Thanh Nga, Giám đốc Trung tâm Xét nghiệm, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn là một thách thức lớn, không chỉ ở nhóm bệnh nhân huyết học mà còn gia tăng rõ rệt ở người bệnh hồi sức tích cực, người mắc bệnh hô hấp mạn tính và nhiều bệnh lý nền phức tạp khác. Tại Trung tâm Xét nghiệm, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, các kỹ thuật như nuôi cấy vi sinh, xét nghiệm kháng nguyên, galactomannan (GM) và PCR Aspergillus đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ chẩn đoán nhiễm nấm sợi xâm lấn.

Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cần được đánh giá cụ thể và toàn diện, không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ. Đặc biệt, phân tích kết quả đòi hỏi sự thận trọng và phải đặt trong tổng thể các yếu tố lâm sàng, dịch tễ của người bệnh để ngăn ngừa nguy cơ dương tính giả.

TS.BS Trần Minh Giang, Phó Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, chia sẻ về những thách thức trong điều trị nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn. Bác sĩ Giang cho biết tỷ lệ tử vong ở người bệnh ở khoa hồi sức tích cực có thể lên đến hơn 95%.

Bệnh không có dấu hiệu đặc hiệu, hình ảnh không điển hình, các xét nghiệm còn hạn chế… là những rào cản, dẫn đến chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị  làm gia tăng nguy cơ tử vong. Đặc biệt, nguy cơ cao tập trung ở những người bệnh nhiễm virus hô hấp nặng, sử dụng corticoid liều cao, mắc bệnh phổi mạn tính; hoặc có các tình trạng suy giảm miễn dịch hệ thống, bệnh nặng kéo dài, bệnh nền như tiểu đường, suy thận, bệnh tự miễn… tiến triển nặng.

TS.BS Trần Minh Giang chia sẻ kinh nghiệm điều trị nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn tại khoa Hồi sức tích cực – Chống độc.

Trước những thách thức, TS.BS Trần Minh Giang nhấn mạnh chiến lược chẩn đoán và điều trị nhiễm nấm sợi xâm lấn tại Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc cần có sự phối hợp giữa lâm sàng – giải phẫu bệnh – vi sinh – hình ảnh học. Điều trị nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn cần ưu tiên nhận diện người bệnh suy giảm miễn dịch, có nguy cơ cao và định hướng điều trị sớm bằng HRCT, nội soi, cấy BAL và GM. Đồng thời, cần kết hợp cá thể hóa thuốc kháng nấm Voriconazole, theo dõi nồng độ thuốc nhằm hạn chế nguy cơ tương tác thuốc.

ThS.BS.CKI Lê Thị Phương Thảo, Đơn vị Huyết học – Truyền máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, phân tích thực tiễn chẩn đoán và điều trị nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn ở bệnh nhân huyết học. Bệnh thường gặp ở người suy giảm miễn dịch như giảm bạch cầu hạt, sau ghép tế bào gốc hoặc sử dụng corticoid kéo dài, diễn biến nhanh, nặng và có tỷ lệ tử vong cao, lên đến 90-95%.

Về hướng chẩn đoán, tiếp cận điều trị, theo bác sĩ Thảo, cần phối hợp các xét nghiệm sinh học như GM, BDG, PCR với hình ảnh học; phát hiện và điều trị sớm giúp cải thiện rõ rệt kết quả điều trị. Đồng thời, lưu ý vấn đề tương tác thuốc, lựa chọn thuốc kháng nấm cần dựa trên bệnh chính, yếu tố nguy cơ, giai đoạn điều trị, tương tác thuốc và tác dụng không mong muốn.

BS Nguyễn Lương Nhã Phương báo cáo về điều trị nhiễm nấm Aspergillus xâm lấn tại Trung tâm Xét nghiệm, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Thông qua ba báo cáo và phần thảo luận, các chuyên gia thống nhất rằng sự phối hợp đa chuyên khoa, ứng dụng công nghệ y học hiện đại cùng kinh nghiệm thực tiễn là những yếu tố then chốt, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và mở ra thêm cơ hội cho người bệnh.