Nồng độ testosterone thấp có thể tăng nguy cơ tiến triển ung thư tuyến tiền liệt

Một nghiên cứu thuần tập hồi cứu công bố trên tạp chí The Journal of Urology ngày 01/06/2026, cho biết nam giới mắc ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn khu trú có nồng độ testosterone thấp phải đối mặt với nguy cơ bệnh tiến triển thành thể xâm lấn cao hơn 61% so với nhóm có nồng độ bình thường. Kết quả này cung cấp một dấu ấn sinh học quan trọng, giúp các bác sĩ tối ưu và cá thể hóa phác đồ theo dõi chủ động cho người bệnh.

Nghiên cứu mang tên “Nồng độ testosterone thấp có thể liên quan đến sự gia tăng nguy cơ tiến triển ung thư tuyến tiền liệt trong quá trình theo dõi chủ động” do Trung tâm Ung thư MD Anderson, Đại học Texas (Hoa Kỳ) thực hiện. Bài viết này sẽ tổng hợp và lược dịch các thông tin của nghiên cứu với mục đích cập nhật y văn thực chứng và cung cấp cơ sở tham khảo cho việc chuẩn hóa chiến lược giám sát lâm sàng.

Ung thư tuyến tiền liệt là loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới tại Hoa Kỳ. Hầu hết các trường hợp được phát hiện ở giai đoạn khu trú với tỷ lệ sống sau 5 năm gần 100%. Để tránh tình trạng điều trị quá mức làm suy giảm chất lượng sống, phương pháp theo dõi chủ động thường được ưu tiên áp dụng. Vấn đề đặt ra là làm sao nhận diện sớm người bệnh có nguy cơ chuyển biến xấu trong quá trình theo dõi này.

Ung thư tuyến tiền liệt là loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới tại Hoa Kỳ, với hầu hết các trường hợp ở giai đoạn khu trú.

Nghiên cứu của Trung tâm Ung thư MD Anderson (Đại học Texas, Hoa Kỳ) đã giải quyết “khoảng trống” đó bằng một phân tích thuần tập hồi cứu hồ sơ lâm sàng của 924 nam giới mắc ung thư tuyến tiền liệt được theo dõi chủ động trong thời gian từ 2005 đến 2024.

Kết quả cho thấy, nhóm người bệnh có nồng độ testosterone cơ bản ở mức thấp (≤ 300ng/dL) có nguy cơ tiến triển lên nhóm phân độ 3 (Grade Group 3) cao hơn 61% so với nhóm có nồng độ bình thường. Kết quả không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với nguy cơ tiến triển ung thư tuyến tiền liệt ở nhóm phân độ 2 (mức trung bình). Nhóm phân độ 3 trở lên đại diện cho tình trạng bệnh tiến triển mang tính chất nghiêm trọng.

Đáng chú ý, sự gia tăng nguy cơ tiến triển bệnh do có nồng độ testosterone thấp này mang ý nghĩa thống kê độc lập. Kết quả vẫn được duy trì ngay cả khi các nhà khoa học đã hiệu chỉnh các biến số gây nhiễu quan trọng như: tuổi tác, chỉ số khối cơ thể (BMI), mật độ kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) và thể tích khối u.

Phát hiện trên đi ngược lại với quan điểm truyền thống trong y học, vốn luôn cho rằng nồng độ testosterone cao mới là yếu tố thúc đẩy tế bào ung thư tuyến tiền liệt tăng sinh.

Thực tế, nhận thức này bắt nguồn từ giữa thế kỷ 20 khi nhà khoa học Charles Huggins chứng minh liệu pháp ức chế androgen có thể giúp thu nhỏ khối u. Trải qua nhiều thập kỷ, liệu pháp này đã trở thành nền tảng điều trị cho ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn tiến xa. Tuy nhiên, các bằng chứng mới đây lại cho thấy một nghịch lý ở giai đoạn bệnh khu trú: Nam giới có testosterone thấp lại có khả năng mang khối u với độ ác tính cao hơn và dễ tiến triển nặng hơn trong theo dõi bệnh. Nghiên cứu của Trung tâm Ung thư MD Anderson một lần nữa củng cố vững chắc nghịch lý sinh học này bằng một phân tích với quy mô lớn và tiêu chuẩn khắt khe.

“Siêu robot” Da Vinci Xi có khả năng thực hiện hơn 120 loại phẫu thuật điều trị ung thư và bệnh phức tạp, trong đó có ung thư tuyến tiền liệt.

Đồng tác giả nghiên cứu, PGS.TS.BS Justin R. Gregg, khoa Tiết niệu và Nghiên cứu bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe, Trung tâm Ung thư MD Anderson, Đại học Texas, nhấn mạnh: “Theo dõi chủ động là lựa chọn an toàn và hiệu quả đối với nhiều nam giới mắc ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm. Tuy nhiên, việc nhận diện chính xác người bệnh có nguy cơ tiến triển vẫn luôn là thách thức trọng tâm”.

Nồng độ testosterone cơ bản có thể đóng vai trò là một chỉ dấu lâm sàng hữu ích để bác sĩ định hướng các chiến lược điều trị và theo dõi.

Tuy nhiên, nghiên cứu không kết luận mức testosterone thấp trực tiếp gây ra quá trình tiến triển thành ung thư tuyến tiền liệt thể xâm lấn. Thay vào đó, nghiên cứu chỉ ra nồng độ testosterone cơ bản có thể đóng vai trò như một dấu ấn sinh học lâm sàng có giá trị. Qua đó, nam giới có mức testosterone thấp có thể được tư vấn áp dụng các phác đồ giám sát chuyên sâu hơn hoặc sớm cân nhắc các lựa chọn điều trị triệt để.

Cũng trong lĩnh vực ung bướu, Bộ môn Khoa học Lâm sàng, Viện Nghiên cứu Tâm Anh thực hiện nhiều nghiên cứu liên quan đến ung thư đại trực tràng, ung thư biểu mô tế bào gan, ung thư phổi không tế bào nhỏ… Nhờ đó, Viện đóng vai trò cầu nối thúc đẩy tiến bộ trong y tế và cải thiện hiệu quả chăm sóc người bệnh.

PGS.TS.BS Justin R. Gregg và các cộng sự cũng đề xuất các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác nhận thực nghiệm các phát hiện trên để làm sáng tỏ mối quan hệ sinh học giữa androgen và sự tiến triển của ung thư tuyến tiền liệt.