Trong bối cảnh y học không ngừng phát triển, việc tìm ra các phương pháp chẩn đoán và phác đồ điều trị mới cần nền tảng tri thức vững chắc. Để làm được điều này, phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học chính là công cụ nền tảng giúp các bác sĩ và nhà khoa học y khoa chuyển hóa những quan sát lâm sàng thành những bằng chứng y học có giá trị.

phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học

Tại sao y học chứng cứ lại dựa vào phương pháp nghiên cứu khoa học?

Các bác sĩ lâm sàng luôn mong muốn mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất cho người bệnh. Y học chứng cứ đòi hỏi mọi quyết định y khoa phải dựa trên những bằng chứng xác thực nhất mà phương pháp nghiên cứu khoa học chính là nền tảng bởi:

các loại nghiên cứu khoa học trong y học​

Các phương pháp nghiên cứu khoa học y học hiện nay tập trung vào ba lĩnh vực chính: nghiên cứu cơ bản (thực nghiệm), lâm sàng và dịch tễ học

Các phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học

Dựa trên mức độ can thiệp của nhà nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu khoa học y học thường được chia thành 2 nhóm chính: Nghiên cứu không can thiệp (nghiên cứu quan sát) và nghiên cứu có can thiệp (nghiên cứu thực nghiệm).

1. Nghiên cứu quan sát

Nghiên cứu quan sát là một phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học đặc thù, hoàn toàn không tác động hay can thiệp vào hiện tượng sức khỏe, mà chỉ đơn thuần mô tả và phân tích tình hình dịch tễ có sẵn. Phương pháp này được chia thành 2 nhóm nhỏ:

2. Nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm (hay nghiên cứu can thiệp) là loại nghiên cứu mà người thực hiện chủ động can thiệp (ví dụ: cho dùng loại thuốc mới) để kiểm định giả thuyết nhân quả và đo lường kết quả. Các dạng nghiên cứu thực nghiệm trong y học bao gồm:

3. Nghiên cứu định tính/định lượng

Bên cạnh việc phân loại theo đặc tính dịch tễ, nghiên cứu y khoa còn được phân loại dựa trên bản chất dữ liệu:

các phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học

Các phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học

Hướng dẫn chọn phương pháp nghiên cứu y khoa cho người mới

Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học phụ thuộc vào mục tiêu và bản chất của câu hỏi nghiên cứu:

Quy trình thực hiện một nghiên cứu khoa học trong y học

Để tiến hành 1 nghiên cứu lâm sàng tại bệnh viện, người nghiên cứu cần tuân thủ tiến trình tư duy logic theo các bước chuẩn sau đây:

  1. Hình thành ý tưởng nghiên cứu: Phát sinh từ các tình huống, trăn trở trong giải quyết công việc khám chữa bệnh hằng ngày nhằm mục đích cải tiến phương pháp điều trị.
  2. Tổng quan tài liệu (y văn): Tiến hành tìm kiếm thông tin về vấn đề định nghiên cứu trên các sách báo khoa học, thư viện y khoa (như PubMed) để biết vấn đề này đã được thế giới nghiên cứu đến đâu.
  3. Đặt giả thuyết nghiên cứu: Dựa trên các tài liệu tham khảo và thực nghiệm trước đây, bác sĩ hình thành giả thuyết (ví dụ: dùng thuốc A có thể điều trị hiệu quả bệnh B).
  4. Thiết kế nghiên cứu: Lựa chọn mô hình nghiên cứu (thực nghiệm hay quan sát) phù hợp nhất để chứng minh giả thuyết đã đặt ra.
  5. Tiến hành nghiên cứu và thu thập số liệu: Triển khai trên đối tượng nghiên cứu (người bệnh), sau đó xử lý bằng các phép kiểm thống kê sinh học. Nhà nghiên cứu cần đặc biệt chú ý kiểm soát các sai lệch (bias) và yếu tố nhiễu trong quá trình này.
  6. Diễn đạt kết quả: Phân tích một cách cẩn trọng để xem xét mối liên hệ giữa các yếu tố. Cần phân biệt rõ đâu là mối liên quan thống kê, đâu là mối liên hệ nhân – quả.
  7. So sánh với các nghiên cứu trước đây: Đối chiếu sự tương đồng và khác biệt về kết quả của nghiên cứu mình với các công trình trước đó để đưa ra kết luận khách quan nhất.
  8. Kết luận: Đưa ra câu trả lời cuối cùng cho giả thuyết đặt ra ban đầu. Dù kết quả của nghiên cứu thế nào, một nghiên cứu bài bản và trung thực luôn mang lại giá trị đóng góp vào kho tàng tri thức chung của nhân loại.

VIỆN NGHIÊN CỨU TÂM ANH

Phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học là điều kiện tiên quyết để xây dựng hệ thống y học chứng cứ vững chắc. Nhận thức rõ điều này, Viện Nghiên cứu Tâm Anh luôn nỗ lực ứng dụng các nghiên cứu chuẩn mực quốc tế nhằm hiện thực hóa các giải pháp y khoa tiên tiến, mang lại hiệu quả điều trị tối ưu cho cộng đồng.