Béo phì và chứng ngưng thở khi ngủ

Hơn 40% bệnh nhân ngừng thở khi ngủ có tình trạng béo phì. Đặc biệt, việc tăng 10% cân nặng làm tăng 6 lần nguy cơ mắc chứng ngưng thở khi ngủ từ trung bình đến nặng.

Chiều 18/6/2025, BVĐK Tâm Anh Hà Nội phối hợp với công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam tổ chức thành công buổi sinh hoạt chuyên môn “Béo phì và chứng ngưng thở khi ngủ”. Sự kiện có sự tham dự và thảo luận của đông đảo các bác sĩ, chuyên gia trong lĩnh vực hô hấp và điều trị thừa cân, béo phì của Hệ thống BVĐK Tâm Anh, cùng các bệnh viện khác trên cả nước.

Phát biểu khai mạc, TTND.GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Phó Tổng Giám đốc chuyên môn Hệ thống BVĐK Tâm Anh nhấn mạnh béo phì là vấn nạn quan trọng hiện nay trên toàn thế giới. Đây là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng ngừng thở khi ngủ. Do đó, việc điều trị cho người thừa cân, béo phì cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa.

TTND.GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Phó Tổng Giám đốc chuyên môn Hệ thống BVĐK Tâm Anh, phát biểu khai mạc buổi sinh hoạt chuyên môn. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Tại buổi sinh hoạt chuyên môn, PGS.TS Chu Thị Hạnh, Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết thừa cân, béo phì là một trong số các yếu tố nguy cơ dẫn đến chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA – Obstructive Sleep Apnea). Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hơn 40% bệnh nhân ngừng thở khi ngủ có tình trạng béo phì. Đặc biệt, việc tăng 10% cân nặng làm tăng 6 lần nguy cơ mắc chứng ngưng thở khi ngủ từ trung bình đến nặng.

Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là một bệnh lý đường dẫn khí liên quan đến giấc ngủ đặc trưng bởi sự đóng đường thở hoàn toàn hoặc bán phần trong lúc ngủ, dẫn đến tình trạng giảm thở (thở chậm hoặc nông bất thường) hoặc ngưng thở.

Bệnh xảy ra khi cơ vùng họng giảm không gian cho phép đường khí dẫn đi qua. Điều này dẫn tới giảm hoặc ngưng hoàn toàn lưu lượng khí và vì vậy làm giảm đột ngột độ bão hòa oxy máu. Ở người béo phì, mỡ tập trung nhiều ở vùng hầu họng chính là yếu tố làm giảm đường kính đường hô hấp trên, cản trở lưu thông khí dẫn đến tình trạng giảm thở, ngừng thở.

PGS.TS.BS Chu Thị Hạnh, Trưởng khoa Hô hấp, BVĐK Tâm Anh Hà Nội với báo cáo: Cập nhật chẩn đoán và điều trị ngừng thở khi ngủ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Theo PGS Hạnh, người mắc ngưng thở khi ngủ thường có các triệu chứng như buồn ngủ ban ngày quá mức, ngủ ngáy, cảm giác giác ngộp thở, thở hổn hển khi ngủ, người thân chứng kiến được cơn ngừng thở, mệt mỏi, đau đầu vào buổi sáng, mất ngủ, trầm cảm, tiểu đêm, suy giảm trí nhớ, rối loạn cương dương.

Bệnh để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng như tăng nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông do người bệnh rất dễ buồn ngủ vào ban ngày, khi lái xe. Ngoài ra, ngưng thở khi ngủ còn có thể gây tăng huyết áp, bệnh mạch vành, trầm cảm, thậm chí tử vong do đột quỵ tim, não.

Hiện nay, một số biện pháp giúp điều trị tình trạng ngưng thở khi ngủ như thông khí áp lực dương liên tục (CPAP), sử dụng thiết bị ở miệng, chú ý tư thế khi ngủ (không nằm ngửa, nên nâng gối cao), phẫu thuật. Ngoài ra, thay đổi hành vi, giảm cân cũng là một trong các phương pháp phối hợp giúp điều trị bệnh.

PGS Hạnh dẫn chứng một nam bệnh nhân 42 tuổi có chỉ số BMI 31 kg/m2 (chiều cao 1m72m, nặng 92kg, béo phì độ 2), bị ngưng thở khi ngủ, phải sử dụng máy thở CPAP. Sau khi điều trị giảm cân bằng thuốc trong 6 tháng, người bệnh giảm 16kg, kết quả đo đa ký giấc ngủ cải thiện (chỉ số ngưng – giảm thở AHI từ 45 lần/giờ giảm còn 7 lần/giờ).

Buổi sinh hoạt thu hút đông đảo nhân viên y tế tham gia và thảo luận. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Đối với người bệnh béo phì, bên cạnh các phương pháp điều trị bằng thuốc, thay đổi chế độ dinh dưỡng, tăng cường vận động phù hợp với thể trạng là yếu tố quan trọng góp phần giảm cân thành công và duy trì kết quả bền vững. Về chủ đề này, tại buổi hội thảo, ThS.KTV Trần Văn Dần, KTV Trưởng khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết vật lý trị liệu giúp người bệnh béo phì giảm cân, tăng thông khí phổi, giảm nguy cơ rối loạn hô hấp.

Vị chuyên gia khuyến cáo mục tiêu vận động đối với người béo phì cần đạt được là tối thiểu 5.000 bước mỗi ngày, có thể kết hợp 150-300 phút vận động aerobic cường độ trung bình mỗi tuần hoặc 75-150 phút vận động aerobic cường độ cao mỗi tuần. Đồng thời tập kháng lực hoặc tập sức cơ ít nhất 2 lần mỗi tuần.

ThS.KTV Trần Văn Dần, KTV Trưởng khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, BVĐK Tâm Anh Hà Nội báo cáo chủ đề: Vai trò của vật lý trị liệu trong điều trị giảm cân và cải thiện chức năng hô hấp ở người thừa cân béo phì. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Ông cũng lưu ý các bài tập cần được cá thể hóa với từng người bệnh để tối ưu hiệu quả. Ví dụ, với người béo phì không thể đi lại, cần thiết kế chương trình gồm các bài tập ngồi, bài tập tay, tập dưới nước… Với người khả năng di chuyển hạn chế có thể đi bộ, lựa chọn các bài tập thăng bằng (đi một đường thẳng, đứng một chân…).

Cũng tại sự kiện, trong báo cáo “Liraglutide: hiệu quả và an toàn trong điều trị giảm cân trên bệnh nhân béo phì có ngưng thở khi ngủ”, bác sĩ Vũ Thị Phương, Cố vấn thông tin y khoa Công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam, cho biết thêm một số thông tin quan trọng về hiệu quả của thuốc trong điều trị thừa cân, béo phì đồng thời giúp người bệnh cải thiện tình trạng ngưng thở khi ngủ.