Cập nhật mới về tối ưu điều trị bệnh tiêu hóa trên

Ngày 1/10/2026, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tổ chức buổi sinh hoạt khoa học với chủ đề “Tối ưu hóa điều trị các bệnh tiêu hóa trên thường gặp”, cập nhật kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực hành và thảo luận các chiến lược chẩn đoán, điều trị, hướng đến cá thể hóa chăm sóc người bệnh.

TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính (giữa), đại diện nhà tài trợ và báo cáo viên tại buổi hội thảo khoa học ngày 1/10

Phát biểu khai mạc buổi sinh hoạt khoa học, TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết, bệnh lý tiêu hóa trên là nhóm bệnh ảnh hưởng đến các cơ quan thuộc phần trên của hệ tiêu hóa, chủ yếu gồm thực quản, dạ dày và tá tràng. Bệnh có thể liên quan đến tổn thương thực thể như viêm, loét, xuất huyết, khối u hoặc các rối loạn chức năng. Trong một số trường hợp, người bệnh có triệu chứng tiêu hóa nhưng chưa phát hiện tổn thương cấu trúc tương ứng qua các phương tiện thăm dò.

Tại chương trình, các chuyên gia tập trung thảo luận hai vấn đề thực tiễn trong điều trị bệnh tiêu hóa trên gồm sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) hợp lý trong lâm sàng và quản lý tình trạng chồng lấp giữa bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) và khó tiêu chức năng (FD).

Trong thực hành lâm sàng, GERD và khó tiêu chức năng là hai bệnh lý thường gặp. Hai tình trạng có thể cùng xuất hiện ở một người bệnh, tạo nên biểu hiện chồng lấp và khiến việc xác định cơ chế gây triệu chứng, lựa chọn phương pháp điều trị trở nên phức tạp hơn.

Sử dụng PPI hợp lý, đúng chỉ định

Mở đầu phần chuyên môn, ThS.BS.CKII Lê Thanh Quỳnh Ngân, Trưởng Khoa Nội Tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, trình bày chuyên đề “Sử dụng PPI hợp lý trong lâm sàng”.

Thuốc ức chế bơm proton (proton pump inhibitor – PPI) là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị các bệnh lý liên quan đến acid, trong đó có GERD, loét dạ dày – tá tràng và trong các phác đồ tiệt trừ Helicobacter pylori (H. pylori). PPI cũng có thể được sử dụng để dự phòng tổn thương đường tiêu hóa trên ở một số người bệnh có nguy cơ cao.

ThS.BS.CKII Lê Thanh Quỳnh Ngân nhấn mạnh hiệu quả của PPI phụ thuộc vào chỉ định, liều lượng và cách sử dụng

Theo bác sĩ Quỳnh Ngân, hiệu quả của PPI phụ thuộc vào chỉ định, liều lượng và cách sử dụng. Với nhiều loại PPI, thuốc thường được uống trước bữa ăn khoảng 30-60 phút theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi triệu chứng chưa được kiểm soát mà chưa được đánh giá lại.

Thời gian điều trị phụ thuộc vào bệnh lý, mức độ tổn thương và đáp ứng của từng người bệnh. Chẳng hạn, loét dạ dày – tá tràng không biến chứng thường cần điều trị trong khoảng 4-8 tuần; phác đồ tiệt trừ H. pylori thường kéo dài khoảng 14 ngày tùy người bệnh. Với khó tiêu chức năng, PPI có thể được cân nhắc trong một khoảng thời gian phù hợp và đánh giá đáp ứng sau điều trị. Một số trường hợp GERD có biến chứng hoặc bệnh lý đặc biệt có thể cần điều trị duy trì lâu dài theo chỉ định của bác sĩ.

Sau giai đoạn điều trị ban đầu, người bệnh cần được đánh giá lại nhu cầu tiếp tục dùng PPI. Nếu triệu chứng đã được kiểm soát và không còn chỉ định duy trì, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều, sử dụng thuốc khi cần hoặc ngừng thuốc tùy từng trường hợp.

Người bệnh không nên tự ý ngừng PPI, đặc biệt sau thời gian sử dụng kéo dài. Một số người có thể xuất hiện hiện tượng tăng tiết acid hồi ứng sau khi ngừng thuốc, dẫn đến các triệu chứng như ợ nóng, nóng rát hoặc khó tiêu trong thời gian ngắn. Với trường hợp cần ngừng thuốc sau điều trị kéo dài, bác sĩ có thể hướng dẫn kế hoạch giảm thuốc hoặc các biện pháp kiểm soát triệu chứng phù hợp.

Bên cạnh đó, lo ngại về tác dụng không mong muốn của PPI không phải là lý do để tự ý ngừng thuốc khi người bệnh vẫn còn chỉ định. Bác sĩ cần đánh giá lợi ích và nguy cơ trên từng trường hợp, lựa chọn liều thấp nhất có hiệu quả và thời gian điều trị phù hợp với chỉ định.

Chồng lấp GERD và khó tiêu chức năng

Từ vấn đề sử dụng thuốc hợp lý, chương trình tiếp tục đi sâu vào một thách thức thường gặp trong thực hành lâm sàng là tình trạng chồng lấp giữa GERD và khó tiêu chức năng. Vấn đề này được ThS.BS Nguyễn Thị Ngọc Bích, Khoa Nội Tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, trình bày trong chuyên đề “Quản lý chồng lấp GERD và khó tiêu chức năng”.

ThS.BS Nguyễn Thị Ngọc Bích đang trình bày thách thức thường gặp trong thực hành lâm sàng là tình trạng chồng lấp giữa GERD và khó tiêu chức năng

Khó tiêu chức năng thường biểu hiện bằng các triệu chứng như đầy bụng sau ăn, nhanh no, đau hoặc nóng rát vùng thượng vị. Trong khi đó, GERD thường gây ợ nóng, trào ngược; một số người bệnh có thể xuất hiện đau ngực không do tim hoặc các triệu chứng ngoài thực quản.

Cơ chế bệnh sinh của khó tiêu chức năng khá phức tạp, có thể liên quan đến rối loạn khả năng thích ứng của dạ dày với thức ăn, rối loạn vận động, tăng nhạy cảm tạng và tương tác não – ruột. Trong khi đó, GERD liên quan đến sự trào ngược các thành phần trong dạ dày lên thực quản, khả năng bảo vệ của niêm mạc thực quản và mức độ nhạy cảm của từng người bệnh.

Khi GERD và khó tiêu chức năng cùng tồn tại, các triệu chứng có thể xuất phát từ nhiều cơ chế khác nhau. Do đó, một số người bệnh chỉ cải thiện một phần khi điều trị theo một cơ chế đơn lẻ. Trường hợp này, bác sĩ cần đánh giá đặc điểm triệu chứng, mức độ đáp ứng với điều trị và các yếu tố nguy cơ để xác định hướng xử trí phù hợp, thay vì chỉ đơn thuần tăng liều thuốc.

Cá thể hóa điều trị, không chỉ tăng liều thuốc

Ở người bệnh có biểu hiện chồng lấp GERD và khó tiêu chức năng, điều trị có thể phức tạp hơn do triệu chứng liên quan đến nhiều cơ chế. PPI có vai trò trong kiểm soát các triệu chứng liên quan đến acid và trào ngược nhưng có thể không giải quyết đầy đủ các triệu chứng do khó tiêu chức năng.

TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trao đổi cùng các bác cáo viên tại buổi sinh hoạt khoa học

Vì vậy, chiến lược điều trị cần dựa trên kiểu hình triệu chứng, cơ chế bệnh sinh và đáp ứng của từng người bệnh. Sau khi đánh giá, bác sĩ có thể lựa chọn hoặc phối hợp các phương pháp phù hợp như PPI được sử dụng khi có chỉ định, thuốc điều hòa nhu động có thể được cân nhắc ở một số trường hợp, trong khi thuốc điều hòa cảm giác đau nội tạng có thể được xem xét khi phù hợp với biểu hiện và đặc điểm người bệnh.

Mục tiêu điều trị không chỉ là kiểm soát triệu chứng mà còn hạn chế sử dụng thuốc kéo dài khi không cần thiết. Khi người bệnh vẫn còn triệu chứng sau điều trị, bác sĩ cần đánh giá lại chẩn đoán, mức độ đáp ứng, khả năng tuân thủ điều trị và các cơ chế có thể gây triệu chứng trước khi quyết định thay đổi hoặc tăng cường phác đồ.

BS.CKI Đào Thị Yến Thủy, Trưởng khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM phát biểu tại buổi sinh hoạt

Buổi sinh hoạt khoa học “Tối ưu hóa điều trị các bệnh tiêu hóa trên thường gặp” thu hút gần 100 chuyên gia, bác sĩ và nhân viên y tế tham dự, cùng trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm thực hành. Chương trình góp phần thúc đẩy giao lưu học thuật, cập nhật kiến thức chuyên môn và ứng dụng các phương pháp tiếp cận đa cơ chế trong quản lý bệnh tiêu hóa trên.

Qua đó, bác sĩ có thêm cơ sở để nhận diện đúng bệnh lý, xác định cơ chế gây triệu chứng và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp, hướng đến kiểm soát triệu chứng hiệu quả và hạn chế sử dụng thuốc kéo dài không cần thiết.