Hội thảo phòng bệnh não mô cầu thu hút hàng nghìn cán bộ y tế

Ngày 3/7/2025, Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) phối hợp cùng Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Tập đoàn Sanofi (Pháp) tổ chức thành công hội thảo khoa học chuyên sâu, quy tụ hơn 3.000 bác sĩ, chuyên gia y tế trên toàn quốc, thảo luận về chủ đề “Bước đột phá trong phòng ngừa bệnh do não mô cầu xâm lấn”.

Phát biểu khai mạc tại hội thảo, BS.CKI Phương Lễ Trí, Giám đốc Điều hành Viện Nghiên cứu Tâm Anh cho biết: “Chúng ta đang đối mặt với những biến động dịch tễ không ngừng của vi khuẩn não mô cầu, một trong những tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay.

Sự xuất hiện của vắc xin thế hệ mới MenQuadfi là cột mốc quan trọng, mở rộng bảo vệ hiệu quả cho cả trẻ em và người lớn, trong đó có nhóm trên 56 tuổi – lần đầu tiên được tiếp cận vắc xin phòng bệnh này tại Việt Nam. Đầu tư vào các giải pháp vắc xin thế hệ mới, như MenQuadfi chính là chìa khóa để bảo vệ và tăng cường sức khỏe cho thế hệ tương lai”.

Theo thông tin từ Hội thảo, vắc xin phòng bệnh do não mô cầu thế hệ mới MenQuadfi do Tập đoàn dược phẩm Sanofi (Pháp) nghiên cứu và sản xuất tại Hoa Kỳ đánh dấu một bước tiến nổi bật trong công nghệ vắc xin.

Vắc xin được phát triển nổi bật với khả năng cung cấp miễn dịch vượt trội, đặc biệt là thông qua thay đổi từ protein mang là giải độc tố uốn ván thay cho giải độc tố bạch hầu. Các nghiên cứu trên toàn cầu đã chứng minh hiệu quả của MenQuadfi trong việc kích thích hệ miễn dịch, góp phần vào việc giảm gánh nặng của bệnh não mô cầu, liên quan đến các nhóm huyết thanh A, C, Y, W có trong vắc xin.

Bệnh não mô cầu: Thách thức toàn cầu đối với sức khỏe cộng đồng

Mặc dù vắc xin phòng bệnh đã được phát triển và sử dụng hơn 40 năm qua, tuy nhiên bệnh do não mô cầu xâm lấn vẫn là thách thức nghiêm trọng của ngành y tế công cộng toàn cầu. Hằng năm, thế giới ghi nhận khoảng 1,2 triệu ca nhiễm mới, với tỷ lệ tử vong dao động từ 10 – 40%.

Tại Hội thảo, BS.CKI Bạch Thị Chính – Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của bệnh lý này, đặc biệt là các thể xâm lấn, khi vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết… với diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, có thể gây tử vong chỉ trong vài giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng.

Trong khi triệu chứng ban đầu rất khó nhận biết, thường giống như cúm, nhưng nhanh chóng có thể chuyển sang những biểu hiện nghiêm trọng như ban xuất huyết, cứng cổ và rối loạn thần kinh.

Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis được phân thành 12 nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó nhóm A, B, C, X, Y và W là các nhóm huyết thanh phổ biến nhất, gây ra phần lớn các ca bệnh xâm lấn trên toàn cầu. Vi khuẩn này thường cư trú trong mũi và họng của người khỏe mạnh, với tỉ lệ người lành mang trùng lên tới 5 – 20%. Thanh thiếu niên là nhóm có tỷ lệ mang trùng cao nhất, với 23,7%.

Viêm màng não là thể bệnh xâm lấn phổ biến nhất, chiếm khoảng 50% số ca mắc, theo sau là sốc nhiễm trùng (20%) và nhiễm trùng máu (15%). Tỷ lệ tử vong trong thể nặng có thể lên đến 10 – 15%, trong khi khoảng 10 – 20% những người sống sót sẽ phải gánh chịu các di chứng tàn tật vĩnh viễn như khiếm thính, co giật, bị cắt cụt chi và rối loạn phát triển, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của chính họ và gia đình.

Bác sĩ Chính nhấn mạnh, vi khuẩn não mô cầu là thách thức sức khỏe cộng đồng toàn cầu với tỷ lệ biến chứng, nguy kịch, tử vong và di chứng vĩnh viễn rất cao, ngay cả khi phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Biến động của các nhóm huyết thanh vi khuẩn não mô cầu

Nghiên cứu 35 đợt bùng phát dịch não mô cầu khuẩn ở 6 khu vực trên khắp thế giới giai đoạn 1973 – 2018 cho thấy sự thay đổi không ngừng của các nhóm huyết thanh theo thời gian. Trong giai đoạn 1970 – 1980, các đợt bùng phát ghi nhận là các nhóm A và B chiếm ưu thế, sau đó chuyển đổi thành A và C vào đầu những năm 2000 và tiếp theo là sự hiện diện của nhóm B và C trong nửa sau của thập kỷ đó. Đặc biệt từ năm 2016, nhóm W đã nổi lên như một yếu tố đáng chú ý trong bối cảnh dịch bệnh.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, trong giai đoạn 2005 – 2008 ghi nhận sự gia tăng của nhóm huyết thanh B (từ 40 lên 57%), trong khi đến năm 2012 huyết thanh W lại chiếm đa số với tỷ lệ lưu hành là 67%. Trong khi đó, vào năm 2023, não mô cầu khuẩn nhóm Y lại có sự gia tăng đột biến tại Mỹ và đóng vai trò như nhóm huyết thanh mới nổi trong những thập niên vừa qua.

“Thú vị là, khoảng cách giữa các đợt bùng phát dịch đang ngày càng ngắn lại; trước đây các đợt dịch thường cách nhau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, trong khi hiện nay, khoảng cách này có thể chỉ còn dưới 6 tháng”. – Bác sĩ Chính cho biết.

Tại Việt Nam, một số nghiên cứu gần đây cho thấy nhóm huyết thanh B chiếm đa số trường hợp ghi nhận tại bệnh viện. Song song đó, nhóm huyết thanh C (chiếm 7%) và huyết thanh W cũng được ghi nhận.

Bác sĩ Chính nhấn mạnh: “Sự thay đổi liên tục về sự lưu hành của các nhóm huyết thanh vi khuẩn não mô cầu đang đặt ra những thách thức lớn trong việc đánh giá chính xác tình hình dịch tễ. Cùng với những biến chuyển trong phương pháp chẩn đoán và điều trị, điều này đã trở thành rào cản đáng kể trong công tác giám sát và quản lý bệnh. Việc xây dựng các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát dịch vì thế ngày càng phức tạp và đòi hỏi sự thích ứng linh hoạt”.

Trong khi đó, các nhóm huyết thanh của vi khuẩn não mô cầu không gây miễn dịch chéo với nhau, nếu đã tiêm vắc xin phòng não mô cầu nhóm A thì vẫn có thể mắc nhóm khác như B, C, W, Y đòi hỏi mỗi cá nhân cần hình thành khả năng miễn dịch chủ động với tất cả các nhóm huyết thanh của não mô cầu để tối ưu hiệu quả phòng ngừa.

Chính vì thế, Bác sĩ Chính cho biết xu hướng vắc xin đa giá được kỳ vọng sẽ góp phần vào công tác tăng cường bao phủ đầy đủ các nhóm huyết thanh não mô cầu đang lưu hành, điển hình là vắc xin não mô cầu tứ giá MenACYW.

Vắc xin não mô cầu mới công nghệ cộng hợp với protein mang là giải độc tố uốn ván được đánh giá tính sinh miễn dịch tốt, an toàn và góp phần giảm tỷ lệ mang trùng trong cộng đồng.

Giải pháp thế hệ mới, tăng cường và mở rộng năng lực đối phó bệnh não mô cầu xâm lấn ở cả trẻ em và người lớn

Kể từ năm 2011, các chuyên gia y tế đã nỗ lực giảm thiểu tác động của bệnh não mô cầu thông qua việc cải thiện chẩn đoán nhanh, giám sát cộng đồng và nâng cao nhận thức về bệnh tật. Trong đó, tiêm chủng, đặc biệt với vắc xin đa giá MenACYW, đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh.

Bên cạnh đó, công tác tiêm chủng không chỉ giới hạn tập trung vào trẻ em, trẻ nhũ nhi và thanh thiếu niên (là các đối tượng có nguy cơ mang trùng, lây nhiễm và tử vong cao do não mô cầu), mà còn hướng đến việc mở rộng đối tượng tiêm phòng ở nhóm người trường thành, người cao tuổi và những người có bệnh lý nền, nhằm tăng cường khả năng bảo vệ cộng đồng, ngăn chặn sự lây lan của bệnh dịch.

Trong đó, ngành y tế đang chứng kiến một bước tiến quan trọng trong công nghệ vắc xin khi chất mang từ giải độc tố bạch hầu hay protein CRM197 được thay thế bằng giải độc tố uốn ván (TT).

“Vắc xin não mô cầu tứ giá MenACYW-TT hay còn gọi là vắc xin MenQuadfi, được phát triển trên công nghệ tiên tiến là polysaccharide kết hợp với protein vận chuyển là giải độc tố uốn ván, mang lại nhiều lợi ích vượt trội, kích thích đáp ứng miễn dịch hiệu quả hơn, hỗ trợ hoạt động của tế bào miễn dịch và củng cố trí nhớ miễn dịch lâu dài”. – Bác sĩ Chính cho biết thêm.

Vắc Xin MenQuadfi: Đột phá trong phòng ngừa bệnh não mô cầu

TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó khoa Nhiễm – Thần Kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP. Hồ Chí Minh cho biết, vắc xin MenQuadfi sử dụng công nghệ cộng hợp không chỉ mang lại tính sinh miễn dịch vượt trội mà còn giúp nâng cao trí nhớ miễn dịch, đặc biệt có lợi cho trẻ dưới 2 tuổi, là đối tượng khó đáp ứng với các vắc xin polysaccharide thuần túy.

“Tính đến tháng 04/2025, với hơn 20 triệu liều MenQuadfi đã được sử dụng và cấp phép tại hơn 70 quốc gia, MenQuadfi đã chứng minh tính an toàn và sinh miễn dịch cao”. – Bác sĩ An Nghĩa cho biết thêm.

Một nghiên cứu được thực hiện tại Phần Lan đã đánh giá tính sinh miễn dịch và tính an toàn của vắc xin MenQuadfi. Kết quả cho thấy vắc xin MenQuadfi tạo ra kháng thể ở mức bảo vệ ở tuổi 12 – 23 tháng, đặc biệt nhóm huyết thanh C đạt hiệu quả vượt trội với chỉ số đáp ứng miễn dịch rất cao sau khi tiêm vắc xin, cho thấy khả năng bảo vệ mạnh mẽ.

Tương tự, ở thanh thiếu niên, MenQuadfi cũng cho thấy hiệu lực bảo vệ và tính sinh miễn dịch cao khi tiêm cùng các vắc xin khác như Gardasil 9 (vắc xin phòng các bệnh do 9 tuýp HPV gây ra) và Tdap-IPV (Vắc xin phòng bệnh Bạch hầu – Ho gà – Uốn ván – Bại liệt) mà không ảnh hưởng đến hiệu quả miễn dịch.

Đặc biệt, ở người trưởng thành từ 56 tuổi trở lên, MenQuadfi cho khả năng sinh miễn dịch tốt hơn so với các vắc xin polysaccharide đơn thuần, mở ra cơ hội tiêm chủng hiệu quả cho nhóm người người trưởng thành cũng như người lớn tuổi (là nhóm người có nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao nhất trong các nhóm tuổi), đây cũng là nhóm người mà trước đây chưa có cơ hội tiêm chủng.

Hơn nữa, vắc xin này có thể tiêm đồng thời với vắc xin não mô cầu nhóm B mà không làm giảm hiệu quả, tối ưu hóa lịch tiêm và tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thông qua các nghiên cứu lâm sàng có tính đổi chứng, Bác sĩ An Nghĩa khẳng định: “Rõ ràng rằng MenQuadfi không chỉ an toàn mà còn cung cấp khả năng đáp ứng miễn dịch vượt trội, đặc biệt đối với nhóm huyết thanh C. Điều này hứa hẹn một bước tiến lớn trong công tác tiêm chủng cho trẻ em, thanh thiếu niên và người cao tuổi”.

Bác sĩ An Nghĩa cho biết, vắc xin MenQuadfi chứng minh an toàn, tính sinh miễn dịch tốt, ngay cả khi kết hợp với các vắc xin khác như HPV 9 giá hay Tdap-IPV.

Đáp ứng miễn dịch tối ưu từ vắc xin MenQuadfi

Vắc xin MenQuadfi đóng vai trò quan trọng trong việc tạo đáp ứng miễn dịch phụ thuộc tế bào T, một cơ chế cần thiết cho việc hình thành trí nhớ miễn dịch và cải thiện hiệu quả khi tiêm nhắc lại. Ưu điểm này vượt trội so với các vắc xin polysaccharide không cộng hợp, vốn không tạo ra trí nhớ miễn dịch.

Ngoài ra, cấu trúc phân tử của MenQuadfi được tối ưu hóa với các đoạn nối thông minh, giúp tăng diện tích bề mặt tiếp xúc, tạo điều kiện cho tế bào miễn dịch dễ dàng nhận diện kháng nguyên và phản ứng hiệu quả hơn. Công nghệ liên kết bền vững giữa kháng nguyên và protein mang trong vắc xin này, với cấu trúc mạng lưới chéo, không chỉ đảm bảo tính bền vững mà còn tăng cường khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch tối ưu.

Tóm lại, vắc xin não mô cầu ACYW thế hệ mới, với tên gọi MenQuadfi, không chỉ mang lại hiệu quả bảo vệ vượt trội mà còn đảm bảo tính an toàn cao và ổn định. Được thiết kế để linh hoạt trong việc tiêm chủng, MenQuadfi có thể được sử dụng đồng thời với các vắc xin quan trọng khác, giúp tối ưu hóa lộ trình tiêm chủng vắc xin phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Tổng kết chương trình, các chuyên gia nhấn mạnh vắc xin não mô cầu ACYW-TT thế hệ mới MenQuadfi chứng minh tăng cường đáp ứng miễn dịch & hiệu lực phòng ngừa vượt trội.

CẬP NHẬT MỚI NHẤT: Ngày 4/7/2025 vừa qua, Hệ thống tiêm chủng vắc xin VNVC chính thức đưa về Việt Nam, ra mắt và triển khai tiêm vắc xin não mô cầu MenACYW-TT thế hệ mới (MenQuadfi) cho trẻ em và người lớn tại hàng trăm trung tâm VNVC trên toàn quốc. Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam, người lớn từ 56 tuổi trở lên được tiêm vắc xin phòng bệnh do não mô cầu, giúp bảo vệ trước căn bệnh nguy hiểm có tỷ lệ tử vong cao nhất ở nhóm trẻ nhỏ, vị thành niên và người cao tuổi.