Dự phòng phế cầu và RSV, tăng cường bảo vệ sức khỏe người lớn tuổi

Gánh nặng nhiễm trùng hô hấp ở người cao tuổi, đặc biệt người có bệnh nền được các bác sĩ phân tích sâu trong sinh hoạt khoa học ngày 16/10/2026 do Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tổ chức, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng chủ động trong phòng ngừa bệnh do phế cầu và virus hợp bào hô hấp (RSV).

Chương trình sinh hoạt khoa học thường kỳ với chủ đề “Dự phòng phế cầu và virus hợp bào hô hấp – Lá chắn kép bảo vệ cho người lớn tuổi” diễn ra với sự tham gia của các chuyên gia thuộc Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Các báo cáo tập trung phân tích nguy cơ nhiễm trùng hô hấp ở người cao tuổi, những biến chứng có thể gặp và các định hướng dự phòng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật ở nhóm dân số này.

Phó giáo sư, tiến sĩ bác sĩ Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM dẫn dắt phiên sinh hoạt khoa học ngày 16/10/2026.

Trong báo cáo “Dự phòng nhiễm trùng hô hấp cho người lớn tuổi có bệnh nền”, bác sĩ chuyên khoa II Mã Thanh Phong, Trưởng Đơn vị Hô hấp, Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, phân tích những thay đổi của hệ miễn dịch theo tuổi và mối liên quan với nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Theo bác sĩ Phong, quá trình lão hóa làm suy giảm chức năng miễn dịch, trong khi các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính có thể tiếp tục làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Ở người cao tuổi, nhiễm trùng hô hấp không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn có thể khiến bệnh nền diễn tiến nặng hơn, làm tăng nguy cơ nhập viện và tử vong.

Bác sĩ chuyên khoa II Mã Thanh Phong dẫn các báo cáo nhấn mạnh phế cầu là một trong những tác nhân hàng đầu gây nhiễm trùng hô hấp dưới và tử vong.

Bác sĩ Phong dẫn số liệu từ nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2021, cho biết nhiễm trùng đường hô hấp dưới gây ra khoảng 344 triệu ca mắc và 2,18 triệu ca tử vong trên toàn cầu. Trong đó, Streptococcus pneumoniae, hay phế cầu, là một trong những tác nhân quan trọng nhất. Cụ thể, bác sĩ Phong cho biết S. Pneumoniae là tác nhân chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 23%, gây ra khoảng 97,9 triệu ca mắc và 505.000 ca tử vong (không tính COVID-19).

Gánh nặng bệnh tật tăng rõ theo tuổi. Người cao tuổi, nhất là những người có nhiều bệnh đồng mắc, có nguy cơ cao hơn gặp biến chứng khi mắc viêm phổi hoặc các nhiễm trùng đường hô hấp dưới khác. Vì vậy, dự phòng cần được xem xét như một phần trong chiến lược chăm sóc sức khỏe lâu dài, thay vì chỉ tập trung điều trị khi người bệnh đã xuất hiện triệu chứng.

Từ những phân tích này, bác sĩ Phong tập trung làm rõ vai trò của vaccine phế cầu trong phòng ngừa viêm phổi mắc phải cộng đồng và bệnh phế cầu xâm lấn. Bên cạnh rủi ro biến chứng nặng của phế cầu, bác sĩ Phong cũng cập nhật các vaccine phế cầu thế hệ mới với phạm vi bao phủ nhiều kiểu huyết thanh gây bệnh hơn, đồng thời đề cập những khuyến cáo tiêm chủng dành cho người trưởng thành.

Các khuyến cáo chuyên môn quốc tế ngày càng chú trọng dự phòng phế cầu ở người trưởng thành có nguy cơ, bao gồm người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Hiện phân loại vaccine gồm PPV (vaccine polysaccharide) và PCV (vaccine cộng hợp). Theo bác sĩ Phong, vaccine cộng hợp đạt được phản ứng miễn dịch mạnh mẽ hơn vaccine polysaccharide, trong khi vaccine PPV đơn thuần không tạo được đáp ứng miễn dịch tăng cường. Đó cũng là lý do vaccine phế cầu cộng hợp chỉ cần tiêm 1 mũi, trong khi vaccine polysaccharide cần tiêm 5 năm 1 lần​ góp phần giảm rào cản trong việc hoàn thành lịch tiêm chủng.

Từ đó, các thế hệ vaccine PCV mới cũng đang góp phần rút ngắn thời gian tiêm chủng. Ngoài ra, bác sĩ cũng lưu ý việc lựa chọn vaccine và lịch tiêm cụ thể cần căn cứ vào độ tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng và khuyến cáo áp dụng tại thời điểm tư vấn.

Tiếp nối chương trình, bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Thanh Trúc, Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trình bày báo cáo “Định hướng can thiệp trước nguy hiểm của virus hợp bào hô hấp trên cả hai phân nhóm A và B”.

Bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Thanh Trúc đưa ra dẫn chứng về những biến chứng nguy hiểm của RSV đối với người lớn, đặc biệt là người lớn tuổi, có bệnh nền.

Bài báo cáo của bác sĩ Trúc nhấn mạnh RSV (virus hợp bào hô hấp) không chỉ là tác nhân gây bệnh ở trẻ nhỏ mà còn có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng ở người trưởng thành, đặc biệt là người từ 60 tuổi trở lên và người có bệnh nền. Nhiễm RSV có thể dẫn đến viêm phổi, giảm oxy máu, suy hô hấp, phải nhập viện hoặc điều trị hồi sức tích cực.

Đáng lưu ý, tác động của RSV không giới hạn ở hệ hô hấp. Ở người có bệnh nền tim mạch, hô hấp hoặc chuyển hóa, nhiễm virus có thể làm khởi phát đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy tim, biến cố mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim. Sau đợt bệnh cấp tính, một số người cao tuổi còn có nguy cơ suy giảm chức năng thể chất, suy yếu và giảm khả năng tự chăm sóc.

Một điểm trọng tâm khác của báo cáo là đặc tính lưu hành của hai phân nhóm RSV-A và RSV-B. Hai phân nhóm có thể cùng xuất hiện trong một mùa dịch, trong khi nhóm chiếm ưu thế thay đổi theo thời gian. Do đó, định hướng dự phòng cần tính đến cả hai phân nhóm thay vì chỉ tập trung vào một nhóm virus.

Bác sĩ Trúc cũng đưa ra những bằng chứng về hiệu quả vaccine RSV từ thử nghiệm lâm sàng và dữ liệu thực tế. Theo dữ liệu đời thực tại Mỹ được trình bày, vaccine RSVpreF nhị giá ghi nhận hiệu quả 81% trong phòng ngừa nhập viện hoặc khám cấp cứu do bệnh đường hô hấp dưới liên quan RSV ở mùa đầu tiên sau tiêm và 75% ở mùa thứ hai. Phân tích theo phân nhóm cho thấy hiệu quả được ghi nhận đối với cả RSV-A và RSV-B.

Những dữ liệu này góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho chiến lược dự phòng RSV ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế có thể thay đổi tùy quần thể nghiên cứu, tiêu chí đánh giá và thời gian theo dõi; các số liệu trên không đồng nghĩa vaccine loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bệnh hoặc biến chứng.