Dự phòng Zona và RSV hiệu quả cho người cao tuổi bằng vắc xin

Hệ miễn dịch của người cao tuổi giảm dần theo độ tuổi, có nguy cơ cao chịu tác động kép từ các virus bên trong và bên ngoài cơ thể, điển hình là Zona và nhiễm virus hô hấp cấp (RSV). Tuy nhiên, có thể dự phòng các bệnh này cho người cao tuổi bằng vắc xin.

Các chuyên gia cho biết thông tin trên trong Hội thảo khoa học “Vai trò của dự phòng Zona và RSV trong quản lý sức khỏe bệnh nhân hướng tới kỷ nguyên lão hóa khỏe mạnh” diễn ra tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM trưa 10/9.

TS.BS Lâm Văn Hoàng nói về tình trạng già hóa dân số và nguy mắc Zona ở người cao tuổi

Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, tốc độ già hóa dân số đang diễn ra rất nhanh, dự kiến đến năm 2036, Việt Nam sẽ trở thành xã hội già khi hơn 20% dân số từ 60 tuổi trở lên.

Miễn dịch suy giảm theo tuổi, tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, bệnh nhân lớn tuổi mắc các bệnh nền là nhóm nguy cơ cao chịu tác động kép từ các virus bên trong và bên ngoài cơ thể, trong đó có virus Varicella-Zoster (VZV) gây bệnh Zona. Đây là bệnh có nguồn gốc từ tổn thương tế bào thần kinh do virus với các biến chứng lên mắt, đau dây thần kinh, mạch, da.

Cùng với sự xuất hiện của các bóng nước ngoài da là những cơn đau kéo dài nhiều tháng ngay cả khi các nốt phát ban do Zona đã lành. Đau do bệnh Zona có thể đến từ viêm các đầu dây thần kinh với các triệu chứng như chạm nhẹ cũng có thể gây đau, các cơn đau kéo dài do tín hiệu kích thích thần kinh tự phát xung động dọc theo sợi trục thần kinh.

Phần lớn người trên 65 tuổi sống cùng nhiều bệnh mạn tính, làm gia tăng rất nhiều nguy cơ của nhiễm Zona; càng có nhiều bệnh mạn tính, nguy cơ mắc bệnh càng cao, có thể góp phần vào các biến cố tim mạch, thận…

Nghiên cứu cho thấy, nguy cơ mắc Zona tăng 38% ở người bệnh đái tháo đường và tăng cao hơn nếu bệnh nhân đồng mắc thêm tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Nguy cơ này cũng tăng 29% ở người bệnh thận mạn tính, 25% ở bệnh nhân hen, 49% ở bệnh nhân COPD… Tuy nhiên, bệnh này hoàn toàn có thể dự phòng bằng vắc xin, khuyến cáo sử dụng vắc xin Zona tái tổ hợp cho người từ 50 tuổi hoặc người trẻ bị suy giảm miễn dịch.

PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm đề cập đến gánh nặng của RSV ở người cao tuổi

Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đưa ra một khía cạnh khác về gánh nặng của nhiễm virus hô hấp RSV ở người cao tuổi.

RSV có thể dẫn đến tình trạng nghiêm trọng cho người cao tuổi như gây ra những biến chứng tim mạch, đợt cấp của hen, COPD dẫn đến viêm phổi, nhập ICU, tử vong.

RSV có thể gặp ở mọi lứa tuổi, ở người lớn tuổi nguy cơ nhiễm nặng hơn, có bệnh đồng mắc thì nguy cơ càng cao nhưng gánh nặng bệnh tật do RSV ở người lớn vẫn còn bị đánh giá thấp so với trẻ em. Lỗ hổng gánh nặng bệnh tật do RSV chưa đo lường được do thiếu dữ liệu.

Bác sĩ Lâm cho biết, tuổi là yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm RSV nặng phải nhập viện, đặc biệt những người có bệnh đi kèm. Người lớn tuổi có nguy cơ mắc RSV nặng hơn do lão hóa miễn dịch, đáp ứng miễn dịch mất kiểm soát dẫn đến viêm phổi, đợt cấp bệnh nền, biến chứng tim mạch, nhập ICU thậm chí tử vong.

Trong một nghiên cứu mô hình ở người trên 60 tuổi, ước tính tại Việt Nam trong vòng 5 năm có khoảng 4,6 triệu ca nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV, hơn 200.000 ca nhập viện và khoảng 18.000 ca tử vong do RSV. Các bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch, hô hấp… là yếu tố nguy cơ độc lập làm tăng mức độ nặng khi người lớn tuổi mắc RSV.

Hiện vẫn còn nhiều thách thức trong chẩn đoán, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu RSV và gánh nặng bệnh tật thật sự đang bị đánh giá thấp. Tiêm ngừa RSV có thể góp phần làm giảm gánh nặng chi phí y tế do giảm đáng kể số ca nhập viện và tử vong liên quan RSV. Đây là giải pháp tiềm năng giúp giảm gánh nặng bệnh tật ở người lớn tuổi.

BS.CKII Phạm Thị Thanh Tâm nêu bật giá trị của vắc xin có chất bổ trợ trong kéo dài miễn dịch ở người cao tuổi

Bác sĩ CKII Phạm Thị Thanh Tâm, Trưởng Đơn vị Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng) đã nêu bật giá trị của vắc xin có chất bổ trợ trong thách thức lão hóa miễn dịch.

Theo bác sĩ Tâm, đáp ứng miễn dịch ở người lớn tuổi kém hơn so với người trẻ, vì thế dự phòng trở thành “mắt xích” quan trọng trong chiến lược quản lý sức khỏe toàn diện cho bệnh nhân có bệnh nền. Các chiến lược tiêm chủng GOLD 2025 và Hội Hô hấp Việt Nam 2025 đều khuyến cáo tiêm phòng vắc xin ngừa RSV cho người từ 60 tuổi trở lên và vắc xin ngừa Zona cho người từ 50 tuổi trở lên.

Công thức vắc xin có chất bổ trợ giúp tăng cường tính sinh miễn dịch trong bối cảnh lão hóa. Cơ chế chất bổ trợ AS01 tạo đáp ứng miễn dịch ở người lớn tuổi, kích hoạt miễn dịch bẩm sinh, tăng cường miễn dịch thích ứng, hỗ trợ vượt qua suy giảm miễn dịch theo tuổi.

Vắc xin có kết hợp chất bổ trợ đã được nghiên cứu và phát triển nhằm vượt qua tình trạng lão hóa miễn dịch như vắc xin ngừa bệnh Zona với AS01 có hiệu lực đạt đến 97,2% ngừa Zona ở nhóm người trên 50 tuổi, duy trì 11 năm sau tiêm chủng.

Vắc xin tái tổ hợp RSVPreF3 có chất bổ trợ AS01 giúp người lớn tuổi phòng các bệnh đường hô hấp dưới do cả RSV-A và RSV-B lên đến 3 mùa RSV, hiệu lực đạt đến 94,6% ở những người trên 60 tuổi có ít nhất 1 bệnh đồng mắc.

Hệ thống chất bổ trợ đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường và kéo dài đáp ứng miễn dịch tế bào và dịch thể, giúp vắc xin vượt qua rào cản lão hóa miễn dịch, đạt hiệu quả bảo vệ kéo dài hơn ở người lớn tuổi.