Ca mắc tăng gấp đôi, sốt xuất huyết đang thay đổi đáng lo ngại

50.372 ca sốt xuất huyết chỉ sau 5 tháng đầu năm 2026, gấp đôi cùng kỳ năm ngoái; trong khi năm 2025 Việt Nam ghi nhận số ca mắc cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương với 184.903 ca. Các chuyên gia khẳng định sốt xuất huyết không còn là bệnh theo mùa hay chỉ xảy ra ở trẻ em, bệnh đang lan rộng quanh năm, người lớn chiếm đa số ca nặng, người có bệnh nền có nguy cơ tử vong cao gấp nhiều lần. Trong bối cảnh bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và tỷ lệ tử vong ở ca nặng có thể lên đến 20%, các chuyên gia cảnh báo cộng đồng không nên đợi đến mùa dịch mới phòng bệnh.

Đây là những thông tin quan trọng được các chuyên gia, bác sĩ uy tín hàng đầu trong lĩnh vực dịch tễ học, nhi khoa, dự phòng và tiêm chủng vắc xin nhấn mạnh trong Chương trình đào tạo liên tục: “Phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue trước mùa cao điểm trên cả nước – Cập nhật dữ liệu mới nhất của vắc xin và áp dụng thực tiễn” do Viện Nghiên cứu Tâm Anh phối hợp cùng Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC thực hiện cùng sự phối hợp của Công ty Takeda Việt Nam vào ngày 11/06/2026. Chương trình quy tụ hơn 15.000 nhân viên y tế tại hơn 30 điểm cầu trên toàn quốc.

Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có gánh nặng sốt xuất huyết cao nhất khu vực

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) không còn là bệnh xuất hiện theo mùa hay chỉ là nỗi lo của trẻ em. Bệnh đang có xu hướng lưu hành quanh năm, lan rộng ra nhiều khu vực mới và gây gánh nặng ngày càng lớn cho mọi lứa tuổi, từ trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi.

Theo GS.TS Vũ Sinh Nam – Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương (NIHE), Nguyên Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), mô hình dịch tễ sốt xuất huyết tại Việt Nam đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây, đòi hỏi cộng đồng phải chuyển từ tâm lý ứng phó khi có dịch sang chủ động dự phòng từ sớm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), SXHD là bệnh do muỗi truyền có tốc độ gia tăng nhanh nhất thế giới, với khoảng 100 – 400 triệu ca nhiễm mỗi năm. Dưới tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt các đợt El Niño mạnh, đô thị hóa nhanh, gia tăng giao lưu dân cư và sự thích nghi mạnh mẽ của muỗi Aedes truyền bệnh, sốt xuất huyết đang xuất hiện tại ngày càng nhiều khu vực ngoài vùng lưu hành truyền thống.

Tại Việt Nam, năm 2025 ghi nhận 184.903 ca SXHD, cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vượt qua nhiều quốc gia như Philippines (123.431 ca), Indonesia (122.110 ca) và Bangladesh (102.562 ca). Tỷ lệ mắc và số ca bệnh đứng hàng đầu trong các bệnh truyền nhiễm, tỷ lệ tử vong đứng thứ hai. Tính đến 5 tháng đầu năm 2026, toàn quốc ghi nhận 50.372 ca mắc và 5 ca tử vong, gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.

Nếu trước đây bệnh thường tập trung vào mùa mưa thì hiện nay số ca mắc được ghi nhận ở hầu hết các tháng trong năm. Ngay trong mùa khô, TP.HCM vẫn ghi nhận hàng nghìn ca bệnh. Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng cùng nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang, Bắc Giang… cũng liên tục xuất hiện các đợt gia tăng ca mắc trong những năm gần đây.

Dịch bệnh SXHD cũng ghi nhận lan ra vùng ven đô, ngoại thành và cả các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang ghi nhận vụ dịch SXHD lớn với 1.274 ca vào năm 2022; Sơn La cùng liên tiếp ghi nhận vụ dịch SXHD từ năm 2017 mặc dù trước đó không ghi nhận vụ dịch nào; Phú Thọ ghi nhận vụ dịch vào năm 2023 và Yên Bái, Bắc Giang, Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình… cũng ghi nhận ổ dịch SXHD từ năm 2024 đến nay.

GS.TS Vũ Sinh Nam nhận định SXHD đang chuyển dần từ mô hình dịch bệnh theo mùa sang nguy cơ sức khỏe thường trực với khả năng bùng phát khó dự báo hơn trước. Nguy cơ mắc bệnh tăng vọt ở những người có điều kiện sinh sống, sinh hoạt và vệ sinh kém chất lượng, như sống trong nhà thuê/trọ cũng làm tăng nguy cơ mắc SXHD gấp 2,2 lần so với người sống trong nhà riêng. Hoặc những người sống trong khu vực đông đúc, vệ sinh kém, nguy cơ có thể tăng lên đến 3,4 – 4,3 lần. Các thói quen tích trữ nước trong bể, chum vại, lốp xe, vật phế thải ngoài trời hay điều kiện môi trường sau mưa bão, ngập úng tạo nước đọng cũng là những “ổ sinh sản lý tưởng” của muỗi.

GS.TS Vũ Sinh Nam nhấn mạnh, không đợi dịch mới dự phòng, SXHD không còn là bệnh theo mùa mà đã trở thành nguy cơ quanh năm với mô hình bùng phát khó lường.

Không chỉ trẻ em, người lớn và cao tuổi cũng đối mặt nguy cơ SXHD nghiêm trọng

SXHD đang gây ra gánh nặng bệnh tật đa chiều cho mọi lứa tuổi, từ gián đoạn học tập ở trẻ em, mất khả năng lao động ở người lớn đến nguy cơ tử vong cao ở người cao tuổi. BS.CKII Nguyễn Thị Hạnh Lê – Trưởng chuyên khoa Nhi, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, nhấn mạnh rằng bệnh không còn là “bệnh trẻ em” mà đã trở thành mối đe dọa toàn dân số, thậm chí người lớn chiếm tỷ lệ cao trong các ca tử vong gần đây. Người có bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch, tim thận mạn… tăng nguy cơ tử vong lên đến 11 lần. Tỷ lệ tử vong khi bệnh tiến triển nặng có thể lên đến 20% nếu không điều trị kịp thời.

Theo báo cáo giám sát của Bộ Y tế và các trung tâm kiểm soát bệnh tật, SXHD tiếp tục ghi nhận số ca cao, với xu hướng gia tăng ở người trưởng thành. Tại khu vực phía Nam, tỷ lệ ca mắc ở người trên 15 tuổi đã tăng đáng kể qua các năm, từ khoảng 18 – 32% những năm 1999 – 2000 lên mức cao hơn nhiều trong giai đoạn gần đây.

Ở trẻ em, bệnh diễn tiến nhanh, nguy cơ sốc cao và gánh nặng gia đình lớn, nhất là ở nhóm trẻ 4 – 16 tuổi. Nghiên cứu phân tích gộp cho thấy trẻ em có nguy cơ tiến triển thành sốt xuất huyết nặng gấp gần 2 lần so với người lớn. Cứ 4 – 5 trẻ nhập viện do SXHD, có thể có 1 trẻ gặp biến chứng sốc đe dọa tính mạng.

Các ca lâm sàng điển hình tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, nơi Bác sĩ Hạnh Lê công tác cho thấy bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ do cấu trúc mao mạch trẻ em dễ tổn thương, dẫn đến thoát huyết tương ồ ạt, sốc tái phát, suy hô hấp, rối loạn đông máu, suy tim và suy thận. Nhiều trẻ ở độ tuổi đi học phải gián đoạn việc học, với 55% ca nặng rơi vào nhóm 10 – 19 tuổi và 86% trong số đó có thoát huyết tương hoặc sốc.

Gánh nặng không dừng lại ở sức khỏe, một ca nhập viện SXHD khiến người bệnh và người chăm sóc mất trung bình 21,51 ngày làm việc, chi phí trực tiếp và gián tiếp chiếm tới 77,29% thu nhập hàng tháng của gia đình. Tại TP.HCM, chỉ trong 2 tháng 4 – 5/2026, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 ghi nhận 10 ca SXHD, trong đó 60% là ca nguy hiểm cần nhập viện hoặc cấp cứu.

SXHD ở trẻ em thường diễn tiến nhanh hơn do hệ mạch máu dễ tổn thương, nguy cơ tiến triển SXHD nặng cao gần gấp đôi người lớn.

BS.CKII Nguyễn Thị Hạnh Lê cho biết thêm, virus Dengue có 4 type, nên một người có thể mắc bệnh tới 4 lần. Tỷ lệ tái nhiễm ở người lớn nhập viện lên đến 68 – 77% qua các mùa dịch. Đáng chú ý là hệ miễn dịch người lớn dễ phản ứng quá mức, dẫn đến giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu và tổn thương đa cơ quan. Tại Việt Nam, trong 891 ca nhập viện, 22% có tổn thương gan. Người có bệnh nền như đái tháo đường kèm bệnh tim mạch tăng nguy cơ SXHD nặng lên đến 8,02 lần.

Bệnh còn gây gián đoạn lao động nghiêm trọng khi bệnh nhân mất trung bình 7,8 ngày nằm viện, người chăm sóc gián đoạn 7,6 ngày công việc. Chi phí gián tiếp khoảng 1,6 triệu đồng, trực tiếp khoảng 370.000 đồng mỗi đợt, trong khi chi phí chăm sóc không chính thức thực tế có thể lên tới hàng trăm triệu đồng. Một ca nặng có thể tốn tới 720 triệu đồng.

Ở người cao tuổi thường có biểu hiện không điển hình với 41,9% trường hợp chỉ sốt đơn thuần, dẫn đến chẩn đoán chậm. Trong khi, nhập viện muộn (từ ngày thứ 5) có thể làm tăng 2,1 lần nguy cơ tổn thương đa cơ quan, dẫn đến nguy cơ tử vong ở nhóm ≥65 tuổi có thể lên đến 18%, so với chỉ 2,7% ở nhóm 20 – 64 tuổi. Các biến chứng thường gặp gồm suy thận cấp, viêm gan nặng, suy hô hấp và nhiễm khuẩn huyết. Hội chứng suy đa cơ quan do SXHD có tỷ lệ tử vong lên đến 43,5%.

Hiện nay, SXHD vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tỷ lệ tử vong có thể dưới 1% nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng, nhưng lên đến 20% ở ca nặng không điều trị kịp thời. Việc chẩn đoán muộn và quá tải hệ thống y tế (thiếu nhân lực, đơn vị ICU quá tải) làm tăng rủi ro cho bệnh nhân.

Các chuyên gia từ Bệnh viện Bạch Mai, Viện Pasteur TP.HCM, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) và các báo cáo quốc tế (WHO, CDC) đều khuyến cáo người dân chủ động loại bỏ ổ muỗi, giữ vệ sinh môi trường, theo dõi sớm các dấu hiệu sốt, đau đầu, xuất huyết và đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ. Khi kiểm soát vector chưa đủ, việc kết hợp các biện pháp dự phòng chủ động, bao gồm vắc xin phù hợp, là cần thiết để giảm gánh nặng bệnh tật.

SXHD ảnh hưởng đến mọi thành viên trong gia đình, từ việc học của con trẻ, công việc của cha mẹ đến sức khỏe của ông bà. Mỗi gia đình hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Dữ liệu mới củng cố hiệu quả bảo vệ dài hạn của vắc xin TAK-003

BS.CKI Bạch Thị Chính – Giám đốc Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết trong bối cảnh sốt xuất huyết tiếp tục là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, các dữ liệu nghiên cứu mới công bố đã mang đến thêm cơ sở khoa học quan trọng cho chiến lược phòng bệnh chủ động bằng vắc xin. Một trong những điểm nổi bật của các cập nhật khoa học mới nhất là dữ liệu theo dõi dài hạn lên đến 7 năm đối với vắc xin sốt xuất huyết TAK-003.

Đây là một trong những chương trình nghiên cứu quy mô lớn nhất về vắc xin sốt xuất huyết từng được thực hiện, với hơn 20.000 trẻ em và thanh thiếu niên từ 4 – 16 tuổi tại 8 quốc gia lưu hành dịch gồm Brazil, Colombia, Panama, Cộng hòa Dominica, Nicaragua, Philippines, Thái Lan và Sri Lanka. Kết quả từ nghiên cứu giai đoạn III cho thấy vắc xin đạt hiệu quả bảo vệ 80,2% đối với sốt xuất huyết được xác nhận bằng xét nghiệm virus học trong năm đầu tiên sau khi hoàn thành phác đồ. Đặc biệt, hiệu quả ngăn ngừa nhập viện do sốt xuất huyết đạt 90,4% sau 18 tháng theo dõi.

Quan trọng hơn, dữ liệu cập nhật đến năm thứ 7 cho thấy hiệu quả bảo vệ chống nhập viện vẫn được duy trì ở mức cao theo thời gian. Các nhà nghiên cứu không ghi nhận tín hiệu an toàn mới phát sinh trong suốt quá trình theo dõi mở rộng.

Bên cạnh hiệu quả bảo vệ, tính an toàn luôn là một trong những yếu tố được người dân quan tâm hàng đầu khi lựa chọn tiêm chủng. Theo dữ liệu tổng hợp mới nhất, đến tháng 5/2026, vắc xin TAK-003 đã được cấp phép sử dụng tại 42 quốc gia, trong đó có Việt Nam, với hơn 24 triệu liều được phân phối trên toàn cầu. Không chỉ dựa trên các thử nghiệm lâm sàng, hồ sơ an toàn của vắc xin còn được đánh giá thông qua nhiều nghiên cứu đời thực tại các quốc gia có tỷ lệ lưu hành sốt xuất huyết cao.

Tại Argentina, nghiên cứu giám sát trên hơn 112.000 người từ 4 – 102 tuổi cho thấy tỷ lệ biến cố bất lợi sau tiêm rất thấp. Phần lớn các phản ứng được ghi nhận là nhẹ và thoáng qua. Có tới 95,1% các trường hợp báo cáo là không nghiêm trọng. Tương tự, dữ liệu từ Brazil trên hơn 90.000 người và từ Đức trên hơn 50.000 người tiếp tục ghi nhận hồ sơ an toàn nhất quán với các kết quả từ thử nghiệm lâm sàng trước đó.

Đáng chú ý, phân tích an toàn toàn cầu sau hơn 12,3 triệu liều được sử dụng trong thực tế cho thấy khoảng 91% các báo cáo liên quan đến phản ứng sau tiêm là không nghiêm trọng, tiếp tục củng cố tỷ lệ lợi ích – nguy cơ thuận lợi của vắc xin.

Khách hàng tiêm vắc xin phòng bệnh sốt xuất huyết tại VNVC trong bối cảnh bệnh bùng phát sớm tại TP.HCM và nhiều khu vực tỉnh, thành trên toàn quốc.

Nếu các thử nghiệm lâm sàng phản ánh hiệu quả trong điều kiện nghiên cứu được kiểm soát chặt chẽ thì dữ liệu đời thực lại cho thấy khả năng bảo vệ của vắc xin khi được triển khai ngoài cộng đồng. Một nghiên cứu độc lập được công bố trên tạp chí The Lancet Infectious Diseases năm 2025 đã đánh giá hiệu quả của TAK-003 trong đợt bùng phát sốt xuất huyết lớn tại bang São Paulo, Brazil năm 2024. Trong năm này, São Paulo ghi nhận khoảng 2,1 triệu ca mắc sốt xuất huyết, trong khi toàn Brazil ghi nhận gần 10 triệu trường hợp.

Nghiên cứu được thực hiện trên nhóm thanh thiếu niên 10 – 14 tuổi với gần 690.000 liều vắc xin đã được sử dụng tại 392 đô thị. Kết quả cho thấy sau khi hoàn thành hai liều, vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng. Khả năng bảo vệ bắt đầu xuất hiện từ khoảng ngày thứ 8 sau tiêm và tiếp tục tăng lên trong những ngày tiếp theo khi hệ miễn dịch hình thành đáp ứng bảo vệ.

Đối với nguy cơ nhập viện, dữ liệu cũng ghi nhận hiệu quả bảo vệ đáng kể, góp phần giảm gánh nặng điều trị trong bối cảnh dịch bùng phát quy mô lớn.

Bác sĩ Chính khẳng định những bằng chứng đời thực này đặc biệt có giá trị vì phản ánh chính xác hiệu quả của vắc xin trong điều kiện triển khai thực tế ngoài cộng đồng, nơi có sự đa dạng về độ tuổi, tình trạng miễn dịch và mức độ lưu hành dịch bệnh.

Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, dự phòng sớm là giải pháp quan trọng

Trước diễn biến dịch tễ ngày càng phức tạp, BS.CKI Lê Thị Trúc Phương – Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa như loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, phòng tránh muỗi đốt, giữ gìn vệ sinh môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng. Đặc biệt, cùng với các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, tiêm chủng đang mở ra thêm cơ hội bảo vệ chủ động trước nguy cơ sốt xuất huyết.

Hiện vắc xin sốt xuất huyết TAK-003 đã được triển khai tại Việt Nam, cung ứng đầy đủ tại hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC và Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh trên toàn quốc cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng.

Người dân nên chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng của bản thân và gia đình, đặc biệt là trẻ em, người thường xuyên sinh sống, học tập hoặc làm việc tại khu vực có nguy cơ lưu hành sốt xuất huyết. Việc hoàn thành đầy đủ phác đồ tiêm trước mùa cao điểm không chỉ giúp cơ thể có đủ thời gian hình thành miễn dịch bảo vệ mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và các biến chứng nặng do sốt xuất huyết gây ra.

Người dân nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh từ sớm, bao gồm kiểm soát lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, phòng tránh muỗi đốt và tiêm chủng đầy đủ trước mùa cao điểm.

Khép lại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng sốt xuất huyết không còn là bệnh theo mùa, không còn giới hạn ở trẻ em hay một số khu vực lưu hành truyền thống mà đã trở thành thách thức y tế cộng đồng hiện hữu quanh năm. Trong bối cảnh số ca mắc tiếp tục gia tăng, dịch tễ thay đổi khó lường và bệnh vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc chủ động phòng bệnh từ sớm thông qua các biện pháp kiểm soát muỗi truyền bệnh kết hợp tiêm chủng được xem là chiến lược bền vững giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và tử vong.

Những dữ liệu khoa học mới được công bố tại hội thảo không chỉ củng cố thêm bằng chứng về hiệu quả và tính an toàn của vắc xin sốt xuất huyết mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe người dân trước một căn bệnh đang ngày càng diễn biến phức tạp trên toàn cầu.