Người cao tuổi, bệnh nhân đái tháo đường: Nguy cơ cao trước phế cầu khuẩn

Vắc xin phế cầu cộng hợp giúp giảm mức độ lưu hành và xâm lấn của các chủng phế cầu trong cộng đồng, từ đó hạn chế các đợt bệnh nặng, giảm nguy cơ phải nhập viện điều trị, biến chứng và tử vong. Đây là biện pháp dự phòng đặc biệt quan trọng đối với bệnh nhân đái tháo đường (ĐTĐ), nhóm nguy cơ cao do hệ miễn dịch suy giảm, dễ nhiễm phế cầu và diễn tiến nhanh với biến chứng nặng hoặc tử vong.

Tại hội thảo khoa học “Vai trò của dự phòng trong quản lý nhiễm trùng phế cầu trên bệnh nhân đái tháo đường” do Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) phối hợp Hệ thống BVĐK Tâm Anh và Công ty TNHH Pfizer Việt Nam tổ chức, PGS.TS.BS Trần Quang Bính – Giám đốc chuyên môn kiêm Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứu khoa học, BVĐK Tâm Anh TP.HCM nhấn mạnh: “Tiêm vắc xin phòng phế cầu là chiến lược bảo vệ sức khỏe thiết yếu cho người có bệnh nền, đặc biệt là bệnh nhân đái tháo đường”.

Gánh nặng bệnh lý do phế cầu trên người trưởng thành

BS.CKI Bạch Thị Chính – Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, nguy cơ viêm phổi do phế cầu và các tác nhân khác tăng dần theo tuổi, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Nguy cơ này càng cao nếu có bệnh nền hoặc nhiều bệnh mắc kèm như đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, bệnh gan, hen suyễn, cũng như ở người hút thuốc lá hoặc nghiện rượu:

• Người có 1 bệnh nền: nguy cơ tăng gấp 2,5 lần
• Người có 2 bệnh nền: nguy cơ tăng gấp 6,2 lần
• Người có 3 bệnh nền: nguy cơ tăng gấp 15,6 lần

Khi nhiễm phế cầu khuẩn, bệnh nhân có bệnh nền dễ chuyển nặng và phải nhập viện, với tỷ lệ cao ở các nhóm: khí phế thũng (8,6%), COPD (24,4%), bệnh tim (5,9%), viêm phế quản mạn (12,2%), hen phế quản (23%), tăng huyết áp (20,1%) và đái tháo đường (9,8%).

Gánh nặng viêm phổi phế cầu trên bệnh nhân ĐTĐ

TS.BS Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hiện thế giới có khoảng 537 triệu người đang sống chung với bệnh ĐTĐ, dự báo sẽ tăng lên 643 triệu vào năm 2030. Tình trạng này không chỉ kéo theo chi phí điều trị biến chứng khổng lồ, mà còn tạo ra áp lực y tế nghiêm trọng trên toàn cầu, nhất là tại các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam với số ca bệnh tăng nhanh đáng báo động, ước tính hiện có khoảng 5 triệu người mắc.

Phế cầu khuẩn gây viêm phổi ở bệnh nhân ĐTĐ với triệu chứng điển hình gồm sốt cao đột ngột, rét run, ho khan, đau ngực kiểu màng phổi, khó thở, thở nhanh…

Đái tháo đường có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như hôn mê do tăng hoặc hạ đường huyết, đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Trong đó, viêm phổi do phế cầu khuẩn là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất, đặc biệt trong bối cảnh vi khuẩn phế cầu ngày càng kháng kháng sinh. Nguyên nhân xuất phát từ sự kết hợp giữa các yếu tố sinh học và lâm sàng, khiến tần suất, mức độ nặng và tỷ lệ biến chứng của nhiễm trùng đường hô hấp dưới đều gia tăng. Cụ thể:

“Nguy cơ biến chứng, nhập viện và tử vong do viêm phổi phế cầu ở bệnh nhân đái tháo đường tăng cao nếu thời gian mắc bệnh kéo dài và đường huyết kiểm soát kém,” TS.BS Lâm Văn Hoàng cho biết. Ông dẫn chứng nghiên cứu tại Bồ Đào Nha trên 74.175 ca viêm phổi cộng đồng nhập viện (2009 – 2012) cho thấy, tỷ lệ tử vong ở nhóm ĐTĐ cao hơn rõ rệt: 19,9% so với 15,1% sau 30 ngày và 27% so với 21,6% sau 90 ngày.

Bệnh nhân ĐTĐ không chỉ có nguy cơ nhiễm phế cầu cao hơn mà còn dễ diễn tiến nặng, gặp biến chứng nguy hiểm do hệ miễn dịch suy yếu, tình trạng viêm kéo dài, đề kháng kháng sinh, đường huyết cao và các bệnh lý đi kèm. Việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ, điều trị tích cực bệnh nền, chủ động tiêm vắc xin phòng phế cầu và sử dụng kháng sinh hợp lý là những giải pháp then chốt giúp giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng sống và bảo vệ tính mạng cho người bệnh.

Tiến sĩ Lâm Văn Hoàng nhấn mạnh vai trò dự phòng của vắc xin phế cầu trong công tác quản lý nhiễm trùng phế cầu ở bệnh nhân ĐTĐ

Giá trị của vắc xin ngừa phế cầu trên bệnh nhân ĐTĐ

BS.CKI Bạch Thị Chính phân tích, phế cầu có nhiều tuýp huyết thanh, mỗi tuýp mang độc lực và khả năng gây bệnh khác nhau. Vi khuẩn này thường trú ở hầu họng và bất kỳ ai cũng có nguy cơ nhiễm, nhưng người cao tuổi hoặc mắc bệnh nền, đặc biệt là đái tháo đường (chiếm 9,8% trong các ca bệnh nền đã nêu) có nguy cơ chuyển nặng cao.

“Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng phế cầu an toàn, hiệu quả cho cả trẻ em và người lớn, đặc biệt ở người cao tuổi và nhóm có bệnh nền như đái tháo đường,” bác sĩ Chính nhấn mạnh.

Hiệu quả vắc xin phế cầu trong dự phòng viêm phổi cộng đồng và bệnh phế cầu xâm lấn:

• Nghiên cứu trên 84.496 người ≥65 tuổi (42,3% mắc ít nhất một bệnh mạn tính) cho thấy vắc xin phế cầu cộng hợp 13 tuýp huyết thanh (PCV13) giúp giảm 46% nguy cơ viêm phổi do các tuýp trong vắc xin, giảm 45% nguy cơ viêm phổi không kèm nhiễm trùng máu, và giảm 75% nguy cơ mắc các bệnh phế cầu xâm lấn như viêm màng não, nhiễm trùng máu.
• Một nghiên cứu khác tại Hoa Kỳ trên 2.034 bệnh nhân cao tuổi và có bệnh nền (35% ≥80 tuổi; 46% suy giảm miễn dịch; 53% COPD; 35% bệnh mạch vành; 32% suy tim mạn; 32% đái tháo đường) ghi nhận PCV13 giúp giảm 73% nguy cơ nhập viện do viêm phổi cộng đồng do các chủng có trong vắc xin, đồng thời giảm 70% nguy cơ viêm phổi không kèm nhiễm trùng máu.

Phó Giáo sư Trần Quang Bính nhấn mạnh: “Bên cạnh việc thúc đẩy tiêm chủng vắc xin phế cầu cho người lớn, người ≥65 tuổi và các nhóm nguy cơ cao như bệnh nhân ĐTĐ, các chuyên gia y tế cần kết hợp với công tác quản lý bệnh nền và can thiệp y tế kịp thời nhằm tối ưu hóa lợi ích sức khỏe cộng đồng.”

Bác sĩ Chính cho biết, có rất nhiều bằng chứng thực tế cho thấy vắc xin PCV13 mang lại lợi ích rõ rệt cho nhóm người lớn tuổi và những người có bệnh mạn tính

Như vậy, PCV13 mang lại hiệu quả bảo vệ rõ rệt, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi, người có bệnh nền và nhất là bệnh nhân đái tháo đường.