Quản lý toàn diện hội chứng chuyển hóa để giảm nguy cơ biến cố tim mạch

Giảm LDL-C, kiểm soát tăng huyết áp, điều trị hiệu quả đái tháo đường là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa các biến cố tim mạch, đặc biệt trên bệnh nhân có nguy cơ rất cao.

Đó là thông tin được PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh – Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và các chuyên gia chia sẻ trong Hội thảo khoa học “Quản lý toàn diện Hội chứng chuyển hóa: Hành động sớm – Lợi ích vượt trội”, diễn ra vào ngày 20/5/2026 tại Viện Nghiên cứu Tâm Anh thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Phối hợp các nhóm thuốc giúp giảm nguy cơ bệnh tim do xơ vữa

Hội chứng chuyển hóa là một nhóm các bệnh lý xảy ra cùng lúc, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường tuýp 2 và đột quỵ. Hội chứng này cũng có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe khác, chẳng hạn như các bệnh liên quan đến sự tích tụ mảng bám trong thành động mạch (xơ vữa động mạch) và tổn thương nội tạng.

Hội chứng chuyển hóa thường được chẩn đoán khi có ít nhất 3 trong số các tiêu chuẩn sau: thừa mỡ vùng bụng, nồng độ đường huyết lúc đói cao, tăng huyết áp, mức triglyceride cao, mức cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao (HDL) thấp. Trong bài báo cáo “Kiểm soát nguy cơ tim mạch tồn dư: Góc nhìn từ bác sĩ tim mạch”, TS.BS Trần Vũ Minh Thư, Trưởng khoa Nội tim mạch 2, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết ngoài cholesterol xấu (LDL-C), cholesterol tồn dư trong các Lipoprotein giàu triglyceride (bao gồm IDL, VLDL, Chylomicron tồn dư) góp phần đáng kể gây xơ vữa động mạch – tiền căn của hàng loạt bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ.

TS.BS Trần Vũ Minh Thư chia sẻ về những biến cố tim mạch có thể xảy ra ở bệnh nhân mắc hội chứng chuyển hóa

Để giảm nguy cơ bệnh tim mạch do xơ vữa, bên cạnh thay đổi lối sống (giữ cân nặng trong giới hạn cho phép, có chế độ ăn tốt cho tim, vận động đều đặn, tránh stress), người bệnh có thể kết hợp sử dụng thuốc. Với bài báo cáo “Vai trò của phối hợp sớm Statin và Ezetimibe trên bệnh nhân nguy cơ tim mạch rất cao”, BS.CKII Hồ Thị Tuyết Mai, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhấn mạnh, giảm LDL-C là mục tiêu chính trong dự phòng bệnh tim mạch do xơ vữa. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân có nguy cơ tim mạch rất cao chưa đạt mục tiêu LDL-C. Vì thế, cần phối hợp các nhóm thuốc để đưa LDL-C về mức lý tưởng.

Theo bác sĩ Mai, việc phối hợp Statin và Ezetimibe đã được chứng minh giúp giảm lượng cholesterol hấp thụ qua thức ăn, từ đó giảm LDL-C ở bệnh nhân có nguy cơ tim mạch rất cao sau 4 tuần điều trị trở lên. So với 2 viên đơn chứa Statin và Ezetimibe chỉ cải thiện 19.4% LDL-C, sử dụng viên phối hợp liều cố định giúp giảm đến 28.4% nồng độ LDL-C. Ngoài ra, viên phối hợp còn giúp tăng sự tuân thủ và duy trì điều trị hơn so với 2 viên đơn thành phần.

Theo BS.CKII Hồ Thị Tuyết Mai, cần kết hợp các nhóm thuốc, tốt nhất trong cùng 1 viên phối hợp, để đưa LDL-C về mức lý tưởng

Chiến lược dùng viên phối hợp trong kiểm soát huyết áp

Cùng với mục tiêu giảm LDL-C, kiểm soát huyết áp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ tim mạch. Ở bài báo cáo “Chiến lược điều trị tăng huyết áp: Từ phối hợp sớm đến kiểm soát bền vững”, ThS.BS Phạm Đỗ Anh Thư, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trình bày về 61 nghiên cứu trên 1 triệu bệnh nhân trong 12 năm. Kết quả cho thấy khi giảm 2 mmHg huyết áp tâm thu trung bình, bệnh nhân giảm được 7% nguy cơ tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ và 10% nguy cơ tử vong do đột quỵ. Bác sĩ cũng cảnh báo, cứ mỗi mức tăng huyết áp 20/10 mmHg, nguy cơ tử vong do tim mạch lại tăng gấp đôi.

Việc chậm trễ kiểm soát huyết áp sau khi chẩn đoán tăng huyết áp là một yếu tố nguy cơ của tử vong do mọi nguyên nhân. Chính vì thế, cần đưa huyết áp về mức < 130/80 mmHg, trước tiên là điều trị không dùng thuốc bằng cách hạn chế muối ăn <5 g/ngày, hạn chế tiêu thụ đồ uống có cồn, chế độ ăn đầy đủ rau, trái cây tươi và các loại hạt; tránh các loại thức uống ngọt (nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước ép đóng hộp); tăng cường thực phẩm giàu vitamin K (chuối, quả bơ) trừ trường hợp có bệnh thận mạn trung bình – nặng. Đồng thời, người bệnh cần kiểm soát cân nặng, tránh thừa cân béo phì, giữ vòng eo <90 cm đối với nam và <80 cm đối với nữ; vận động thể lực mức độ vừa ít nhất ≥ 150 phút/tuần; không hút thuốc lá.

ThS.BS Phạm Đỗ Anh Thư hướng dẫn các biện pháp kiểm soát huyết áp không dùng thuốc

Song song với tuân thủ lối sống lành mạnh, việc phối hợp 2 loại thuốc huyết áp với cơ chế khác nhau giúp kiểm soát huyết áp sớm, tăng hiệu quả bảo vệ tim mạch và đã được khuyến cáo khởi trị trên đa số bệnh nhân. Nghiên cứu đã chứng minh dùng viên phối hợp giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả hơn 53% so với đơn trị.

Chặn đứng nguy cơ mất thị lực do võng mạc đái tháo đường

Dưới góc nhìn của bác sĩ nội tiết, TS.BS Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, báo cáo đề tài “Kiểm soát biến chứng đái tháo đường: Góc nhìn từ bác sĩ nội tiết”. Trong đó, bác sĩ khẳng định đái tháo đường có thể gây biến chứng trên đa cơ quan gồm tim mạch (bệnh mạch vành, suy tim, bệnh mạch máu ngoại biên, nhồi máu cơ tim), thần kinh (đột quỵ), thận, mắt. Trong đó, võng mạc đái tháo đường được xem là biến chứng vi mạch thường gặp nhất trên bệnh nhân tiểu đường với tỷ lệ mắc lên đến 34%. Bệnh nhân có triệu chứng nhìn mờ, cảm giác có đốm đen (ruồi bay) hoặc các sợi màu đen ở trước mắt, hình ảnh dao động, thấy những vùng đen hoặc vùng trống trong cảnh vật, mất cảm nhận màu sắc.

TS.BS Lâm Văn Hoàng cho biết, tuân thủ lịch tầm soát và theo dõi đầy đủ sẽ giúp giảm 95% nguy cơ mất thị lực do võng mạc đái tháo đường

Để quản lý hiệu quả bệnh võng mạc đái tháo đường, bệnh nhân có chẩn đoán đái tháo đường nên tầm soát bệnh lý võng mạc định kỳ. Thời điểm bắt đầu tầm soát là sau 5 năm chẩn đoán đối với đái tháo đường tuýp 1, ngay tại thời điểm chẩn đoán đối với đái tháo đường tuýp 2. Ở phụ nữ đái tháo đường có thai, cần tầm soát ngay khi có thai, 3 tháng/1 lần trong lúc mang thai và 1 năm sau đó.

Kiểm soát đường huyết, huyết áp, khám mắt định kỳ và điều trị sớm giúp giảm nguy cơ giảm thị lực liên quan bệnh võng mạc đái tháo đường.

Các chuyên gia lưu ý, người bệnh cần tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh lý và kết hợp điều chỉnh hoặc dùng thêm thuốc nếu cần, góp phần hạn chế biến cố nguy hiểm liên quan hội chứng chuyển hóa.