Tiến bộ trong chẩn đoán, điều trị tăng áp phổi

Những cập nhật mới về cơ chế bệnh sinh dẫn tới tăng áp phổi, cùng các loại thuốc mới trong điều trị bệnh lý này đã được các chuyên gia chia sẻ trong hội thảo khoa học Cập nhật chẩn đoán và điều trị về tăng áp động mạch phổi, diễn ra vào ngày 27/3/2026 tại Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh – Phó chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh nhận định những cập nhật này mở ra nhiều hy vọng cho hàng triệu bệnh nhân, không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn đảo ngược diễn tiến bệnh, giảm nguy cơ tử vong.

Từ trái sang: BS.CKII Vũ Năng Phúc, PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh cùng đại diện Công ty TNHH MSD HH Việt Nam tại hội thảo. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

Chương trình có sự tham gia của các báo cáo viên gồm TS.BS Nguyễn Thị Minh Lý – Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, TS.BS Bùi Thế Dũng – Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, BS.CKII Vũ Năng Phúc – Trưởng khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cùng đông đảo y bác sĩ tham dự trực tiếp và trực tuyến.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh cho biết có thể kiểm soát diễn tiến của tăng áp phổi nếu bệnh nhân được áp dụng phương pháp điều trị phù hợp. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

Tăng áp phổi khó chẩn đoán giai đoạn đầu

Tăng áp phổi hay tăng áp động mạch phổi là bệnh lý tim mạch mạn tính, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa tính mạng nhưng thường bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu không rõ ràng. Bệnh xảy ra khi áp suất trong động mạch phổi – mạch máu đưa máu từ tim phải đến phổi – tăng cao bất thường. Ở người bình thường, áp lực động mạch phổi trung bình (mPAP) dao động từ 8 – 20 mmHg. Khi mPAP đo bằng thông tim phải lớn hơn 20 mmHg lúc nghỉ ngơi, bệnh nhân được chẩn đoán tăng áp phổi.

Trong báo cáo Cập nhật chẩn đoán và điều trị tăng áp phổi, TS.BS Nguyễn Thị Minh Lý cho biết tăng áp phổi là một bệnh tiến triển của tái cấu trúc mạch máu và thu hẹp mạch máu, dẫn đến tắc nghẽn các tiểu động mạch phổi, tăng dần áp lực động mạch phổi. Sự tăng áp lực này khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu qua phổi, lâu dần dẫn đến thuyên tắc phổi, giãn tim phải, loạn nhịp tim, suy tim.

Hiện tăng áp phổi có tỷ lệ mắc là 30 – 55 người/1 triệu dân số, tỷ lệ mắc mới 4 – 6 người/100.000 dân số.

TS.BS Nguyễn Thị Minh Lý trình bày cập nhật mới trong phân loại và chẩn đoán tăng áp phổi. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

Các triệu chứng của bệnh trong giai đoạn đầu thường không đặc hiệu, gặp ở nhiều bệnh lý hô hấp, tim mạch khác. Điều này dẫn đến sự chẩn đoán chậm trễ và không xác định được tăng áp động mạch phổi cho đến khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Lúc này, người bệnh xuất hiện tình trạng mệt mỏi, đau, tức hoặc đánh trống ngực, khó thở, môi và da xanh, tím tái, chóng mặt, ngất xỉu. Các triệu chứng thường trở nên nặng hơn khi tập thể dục, hạn chế khả năng tham gia các hoạt động thể chất của người bệnh.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều – Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trưởng đơn vị Suy tim, Trung tâm Tim mạch, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh trao đổi kinh nghiệm chuyên môn cùng các y bác sĩ tại hội thảo. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

Tại hội thảo, TS.BS Bùi Thế Dũng trình bày một ca lâm sàng là bệnh nhân nữ 35 tuổi, có tiền sử suy tim phải, tăng áp phổi nặng, thông liên nhĩ lỗ thứ phát đã đóng lỗ thông 2 năm trước. Ba tháng gần đây, nữ bệnh nhân thường xuyên khó thở khi gắng sức. Khoảng một tuần trở lại còn xuất hiện thêm vàng kết mạc mắt.

Theo TS.BS Bùi Thế Dũng, bệnh nhân bị tăng áp phổi tiền mao mạch, thuộc nhóm nguy cơ cao. Bệnh diễn tiến nặng gây biến chứng suy tim phải dù bệnh nhân tuân thủ tái khám cũng như uống thuốc đúng chỉ định. Vì thế, cần cân nhắc áp dụng các phác đồ điều trị mới nhằm cải thiện triệu chứng, duy trì chức năng tâm thất phải cho người bệnh.

TS.BS Bùi Thế Dũng thảo luận một ca bệnh lâm sàng về kém đáp ứng điều trị tăng áp phổi. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

Nắm rõ cơ chế bệnh sinh để điều trị hiệu quả tăng áp phổi

Để điều trị hiệu quả tăng áp phổi, cần nắm rõ cơ chế bệnh sinh. Ở bài báo cáo Các thuốc mới trong điều trị tăng áp động mạch phổi, BS.CKII Vũ Năng Phúc nhấn mạnh rằng các phương pháp điều trị tăng áp phổi hiện tại chủ yếu làm giãn mạch. Điều đó đúng nhưng chưa đủ để kiểm soát bệnh. Nhiều bệnh nhân không đạt trạng thái nguy cơ thấp dù đã phối hợp thuốc sớm. Đồng thời, bệnh vẫn tiến triển gây biến chứng nguy hiểm.

BS.CKII Vũ Năng Phúc chia sẻ về những tiến bộ mới trong điều trị tăng áp phổi. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh.

BS.CKII Vũ Năng Phúc giải thích tăng áp động mạch phổi là bệnh đa cơ chế liên quan đến tái cấu trúc mạch phổi, bao gồm các quá trình bệnh lý phức tạp: co mạch, tăng sinh tế bào, viêm – rối loạn tín hiệu, rối loạn chuyển hóa – nội mô. Để kiểm soát bệnh, không chỉ cần làm giãn mạch mà phải dùng liệu pháp tác động lên tái cấu trúc mạch thông qua trục activin/BMP, hay sotatercept. Cụ thể, cần phục hồi tín hiệu BMP bảo vệ mạch máu, ức chế tín hiệu activin/GDF quá mức gây bệnh. Đây là cơ chế bệnh sinh mới, độc lập với các con đường giãn mạch hiện tại, mở ra hướng điều trị can thiệp sâu vào quá trình tái cấu trúc mạch.

Sotatercept giúp giảm sức cản mạch máu phổi, giảm hoạt động gắng sức thất phải và cải thiện chức năng thất phải, nhờ đó giảm 84% nguy cơ tử vong lẫn diễn tiến lâm sàng nặng. Đây được xem là liệu pháp bổ sung mới, bảo vệ bệnh nhân khỏi biến cố lớn như suy tim nặng dẫn tới ghép phổi, tử vong, đồng thời giảm tỉ lệ nhập viện.

Bên cạnh sử dụng thuốc, bệnh nhân cần lưu ý chế độ sinh hoạt hằng ngày. Nên nghỉ ngơi nhiều; ăn uống lành mạnh với các thực phẩm giàu chất xơ, trái cây, rau củ; giảm muối, chất béo bão hòa; tránh thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh; tập đều đặn các bài thể dục phù hợp với tình trạng bệnh, tham khảo ý kiến bác sĩ về bộ môn cùng cường độ tập. Người bệnh cần tái khám định kỳ, trao đổi với bác sĩ khi xuất hiện triệu chứng mới hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc. Nếu sau một thời gian điều trị không thấy cải thiện cũng cần trao đổi với bác sĩ để cân nhắc phương án điều trị tối ưu hơn.