Virus hợp bào hô hấp tăng nguy cơ tử vong ở trẻ

Virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus – RSV) là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra nhiễm trùng hô hấp dưới ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ tại Việt Nam, là “thủ phạm” dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Bệnh có thể dự phòng bằng kháng thể đơn dòng.

Thông tin trên được chia sẻ tại Hội thảo “Dự phòng RSV cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nguy cơ cao” diễn ra ngày 14/3, tại Viện nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI), thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Chương trình quy tụ hơn 50 bác sĩ, chuyên gia, nhân viên y tế cùng chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận các ảnh hưởng của RSV đến trẻ, đồng thời nhấn mạnh vai trò của liệu pháp dự phòng RSV bằng kháng thể đơn dòng.

Virus hợp bào hô hấp tăng nguy cơ tử vong ở trẻ.

Gánh nặng bệnh tật do RSV và yếu tố nguy cơ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Tại Hội thảo, TS.BS Cam Ngọc Phượng, Giám đốc Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết RSV là nguyên nhân gây bệnh của 50-90% ca viêm tiểu phế quản, 5-40% ca viêm phổi ở trẻ. Có đến 75-90% trẻ sơ sinh sẽ bị nhiễm RSV trong năm đầu tiên và 85-100% bị nhiễm trong hai năm đầu đời, 0,5-2% trường hợp phải nhập viện. Ở Việt Nam, theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vào năm 2010 có 498.411 trường hợp nhiễm RSV mới ở trẻ từ 0-4 tuổi, trong đó có 57.086 trường hợp nặng. Đặc biệt, ngay cả khi đã được điều trị, trẻ vẫn có khả năng tái nhiễm.

Ở khu vực phía Nam nói chung và TP.HCM nói riêng, mùa RSV dao động từ tháng 5 – tháng 11 hàng năm. Thời điểm này, nhóm nguy cơ cao gồm trẻ sinh non, trẻ dưới 24 tháng tuổi mắc loạn sản phổi hoặc tim bẩm sinh… có nguy cơ cao mắc bệnh và tử vong.

TS.BS Cam Ngọc Phượng trình bày báo cáo “Gánh nặng bệnh tật do RSV và yếu tố nguy cơ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ”.

Bác sĩ Phượng nhấn mạnh trẻ càng nhỏ tuổi, trẻ sinh non, hoặc trẻ có bệnh nền thì tỷ lệ nhập viện do bệnh lý này càng cao. Nguyên nhân là do trẻ sơ sinh do hệ miễn dịch chưa trưởng thành, đường thở nhỏ dễ bị tắc nghẽn do đàm nhớt, viêm phù nề. Ở trẻ sinh non do giảm kháng thể truyền từ mẹ, cấu trúc và chức năng phổi chưa phát triển đầy đủ. Bên cạnh đó, trẻ mắc một số bệnh lý như tim bẩm sinh loạn sản phế quản phổi… có nguy cơ cao tiến triển nặng sau nhiễm.

Mức độ nặng của bệnh biểu hiện khác nhau tùy theo độ tuổi, bệnh nền và tiền sử nhiễm trùng trước đó. Ở nhóm trẻ khỏe mạnh sẽ có các triệu chứng giống cảm lạnh nhẹ như nghẹt mũi, sổ mũi, ho khan, sốt nhẹ, đau họng. Trẻ sơ sinh dưới 6 tuần tuổi thường sẽ quấy, bú kém, mệt mỏi hoặc khó thở. Nhóm trẻ nguy cơ cao các triệu chứng thường nặng như sốt cao, ho nhiều, khò khè, thở mệt, bỏ bú, da xanh tím, cơn ngưng thở.

Bệnh có thể gây ra triệu chứng ở đường hô hấp, từ nhẹ như nhiễm trùng đường hô hấp trên đến nặng như viêm tiểu phế quản và viêm phổi đe dọa tính mạng trẻ. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh sẽ gây biến chứng suy hô hấp cấp tính, xẹp phổi, bội nhiễm vi khuẩn, tràn khí màng phổi, mất nước, rối loạn nhịp tim, ngừng thở và tử vong khi tình trạng biến chứng nặng.

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới cấp tính do RSV ở trẻ sơ sinh bao gồm suy dinh dưỡng, tiền sử gia đình bị dị ứng hoặc hen suyễn, bé trai, mẹ hút thuốc hoặc ô nhiễm khói thuốc lá trong nhà, điều kiện sống đông đúc, có anh chị em hoặc đang đi nhà trẻ.

RSV dễ lây lan giống như một loại virus cảm lạnh thông thường qua mắt, mũi, miệng, nước bọt, chất nhầy hoặc nước mũi khi hôn, tiếp xúc gần hay dùng chung cốc, dụng cụ ăn uống. Chúng có thể tồn tại đến 6 giờ ở bề mặt, đồ chơi, bàn phím và tay nắm cửa và 25 phút trên bề mặt da nhiễm bẩn như bàn tay. Vì vậy cần khử trùng các bề mặt, đồ vật trẻ tiếp xúc bằng cồn khử khuẩn, rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi ra ngoài và hạn chế bắt tay hoặc ôm hôn trẻ.

Vai trò của liệu pháp dự phòng RSV ở trẻ nguy cơ cao bằng kháng thể đơn dòng

Trước những mối đe dọa của RSV đối với sức khỏe của trẻ, PGS.TS.BS Vũ Huy Trụ, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết bên cạnh các biện pháp vệ sinh cá nhân, dự phòng miễn dịch là cần thiết để giúp giảm tác động của RSV, đặc biệt đối với các nhóm trẻ có nguy cơ cao.

PGS.TS.BS Vũ Huy Trụ nhấn mạnh vai trò của liệu pháp dự phòng RSV ở trẻ nguy cơ cao bằng kháng thể đơn dòng.

Những năm 1960, y văn thế giới đã bắt đầu sử dụng các biện pháp miễn dịch chủ động đầu tiên bằng cách sử dụng vaccine RSV bất hoạt bằng formalin đầu tiên. Tuy nhiên phương pháp này không cung cấp khả năng miễn dịch bảo vệ mà làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm RSV tự nhiên và dẫn đến phản ứng quá mức. Hiện nay, có 38 loại vaccine đang được phát triển, trong đó có 19 loại đang thử nghiệm lâm sàng, tuy nhiên vẫn chưa có vaccine đặc hiệu nào được cấp phép phòng ngừa RSV để sử dụng trên trẻ em.

Bên cạnh đó, phương pháp miễn dịch thụ động bằng RSV-IVIG Gammaglobulin cũng đã được chỉ định sử dụng và được FDA chấp thuận vào năm 1996. Tuy nhiên phương pháp này đã ngưng sử dụng do một số nghiên cứu chỉ ra những bất lợi như phải nhập viện, truyền dịch dài ngày, truyền dịch do dùng liều cao, các cơn tím tái đột ngột và phải tránh vaccine sống giảm độc lực trong ít nhất 9 tháng sau khi điều trị bằng RSV-IVIG.

Cho đến nay vẫn chưa có vaccine đặc hiệu nào được cấp phép để phòng ngừa RSV trên trẻ em. Tuy nhiên, Palivizumab – một kháng thể đơn dòng dự phòng RSV đã được FDA chấp thuận vào năm 1998 được chứng minh lâm sàng hơn 25 năm, có hiệu quả đáng kể trong việc giảm tỷ lệ nhập viện, số ngày nằm viện, số ngày thở oxy bổ sung do nhiễm RSV.

Palivizumab là một kháng thể đơn dòng người (IgG1κ) được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp, kết hợp của trình tự kháng thể của người (95%) và chuột (5%). Kháng thể này giúp ngăn chặn quá trình hòa màng và ức chế sự sao chép RSV và giảm sự nhân lên của virus, từ đó ngăn chặn sự lây lan RSV sang các tế bảo chủ nhạy cảm khác giúp cho virus không thể lây nhiễm.

Các bác sĩ, chuyên gia chụp hình cùng ban tổ chức tại Hội nghị.

Palivizumab được cấp phép cho chỉ định dự phòng nhiễm trùng hô hấp dưới nặng nhập viện do RSV ở trẻ sinh non ≤ 35 tuần và < 6 tháng tuổi lúc khởi phát mùa RSV, trẻ dưới 2 tuổi phải điều trị loạn sản phế quản phổi trong vòng 6 tháng qua, bị bệnh tim bẩm sinh. Bác sĩ Trụ khuyến cáo trẻ nên được tiêm liều đầu tiên khi vào mùa RSV và 5 lần liên tục hằng tháng xuyên suốt mùa dịch.

“Dự phòng bệnh lý do RSV không phải là vấn đề mới, nhưng với sự phát triển của y học hiện đại, việc dự phòng sớm tạo lá chắn bảo vệ, giảm gánh nặng bệnh tật và cải thiện chất lượng sống cho trẻ”, TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính – Giám đốc chuyên môn, BVĐK Tâm Anh TP.HCM chia sẻ.

Buổi sinh hoạt khoa học nhận được sự đóng góp, thảo luận sôi nổi của các bác sĩ khoa Nhi – Sơ sinh, hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ nhập viện và biến chứng nặng do virus RSV  gây ra.